Zaloguj
Reklama

Dopuszczalność przerywania ciąży

Autor/autorzy opracowania:


Dopuszczalność przerywania ciąży
Fot. ojoimages
(5)

Polskie prawo poza trzema przypadkami wskazanymi w ustawie z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży Dz.U.93.17.78 ze zm.) nie dopuszcza przerywania ciąży.

Ocena moralna aborcji zwanej również przerwaniem ciąży, czy tez spędzeniem płodu, należy do najbardziej kontrowersyjnych problemów nie tylko w Polsce, lecz ma zakres szerszy, ogólnoświatowy. Nie będzie ona  przedmiotem zainteresowania niniejszego opracowania, które ma na celu rzetelne przedstawienie informacji, kiedy aborcja jest dozwolona, gdyż przerwanie ciąży dokonane zgodnie z przepisami ustawy nie jest czynem karalnym.

Dopuszczalność  przerywania ciąży.

Warunki dopuszczalności przerwania ciąży regulowane są ustawą z 7 stycznia 1993 r o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, w brzmieniu po jej nowelizacjach.

Przerwanie ciąży, zgodnie z art. 4a ust.1 pkt1-3 ustawy, jest dopuszczalne wyłącznie przez lekarza w przypadku, gdy:

a) ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej,
b) badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu,
c) zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego.

 

We wszystkich wypadkach, warunkiem dopuszczalności przerwania ciąży jest pisemna zgoda kobiety.

W przypadku małoletniej lub kobiety ubezwłasnowolnionej całkowicie, oprócz zgody kobiety wymagana jest pisemna zgoda jej przedstawiciela ustawowego.

Zgoda kobiety nie jest wymagana, gdy nie ma ukończonych 13 lat (ma prawo do wyrażenia własnej opinii) albo jeżeli stan zdrowia ubezwłasnowolnionej całkowicie nie pozwala na wyrażenie zgody. W wypadku małoletniej poniżej lat 13 konieczna jest zgoda sądu opiekuńczego.

Trudno przyjąć za dopuszczalne wyrażenie zgody przez sąd opiekuńczy wbrew opinii małoletniej. Zgoda sądu opiekuńczego jest konieczna wtedy, gdy brak jest zgody przedstawiciela ustawowego. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że ma on zastosowanie wtedy, gdy osoba powyżej 13 roku życia lub ubezwłasnowolniona całkowicie wyraża zgodę albo gdy, w przypadku małoletniej poniżej 13 roku życia, brak jest przedstawiciela ustawowego  (tak Zoll Andrzej  Komentarz do art. 152 kodeksu karnego).

 

Momentu do którego można przerwać ciążę.

Moment do którego można przerwać ciążę przewidziany jest dla każdego z trzech dozwolonych przypadków przerwania ciąży w sposób różny. Odmiennie będzie się on kształtował gdy ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej, inaczej gdy badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu, a jeszcze inaczej w przypadku gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego.

 

Przypadek pierwszy - ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej

Ustawa nie wprowadza w tym wypadku ograniczenia z punktu widzenia zaawansowania ciąży. Oznacza to, że w oparciu o tę podstawę ciąża może być przerwana także w stanie zaawansowanym.

Należy jednak uznać, że jeśli płód uzyskał zdolność do samodzielnego życia poza organizmem matki, to brak będzie podstaw do przerwania ciąży kosztem życia płodu. Zabieg służący ratowaniu życia lub zdrowia matki powinien również zmierzać do uratowania życia dziecka ( tak Zoll Andrzej Komentarz do art. 152 kodeksu karnego).

W wypadku gdy ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej, zabieg ma być dokonany przez lekarza w szpitalu.

Zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ma być stwierdzone przez innego lekarza niż dokonującego przerwania ciąży, chyba że ciąża zagraża bezpośrednio życiu kobiety (art.4a ust.5 ustawy).

 

Przypadek drugi-  stwierdzenie dużego prawdopodobieństwa ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu.

 W wypadku stwierdzenia dużego prawdopodobieństwa ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu, przerwanie ciąży jest dopuszczalne do chwili osiągnięcia przez płód zdolności do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej.

Termin ten nie jest określony w ustawie precyzyjnie, gdyż zdolność, o której mowa w przepisie, jest kwestią indywidualną. Należy przyjąć, że termin ten nie może przekraczać 6 miesiąca ciąży. Przesłankę do przerwania ciąży w postaci wady eugenicznej płodu stwierdzić ma lekarz inny niż dokonujący przerwania ciąży. Zabieg ma być dokonany przez lekarza w szpitalu ( tak Zoll Andrzej Komentarz do art. 152 kodeksu karnego).

 

Przypadek trzeci- zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego.

W wypadku, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego, przerwanie ciąży może nastąpić, jeżeli od początku ciąży nie upłynęło więcej niż 12 tygodni.

Wystąpienie podstawy dopuszczającej przerwanie ciąży stwierdza prokurator.

Ustawa dopuszcza przerwanie ciąży powstałej w wyniku czynu zabronionego.

Chodzi w tym wypadku o czyny zabronione, określone w kodeksie karnym w rozdziale XXV tj.  przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, a w szczególności w art. 197 § 1 lub 3, art. 198, 199, 200 i 201 ( tak Zoll Andrzej Komentarz do art. 152 kodeksu karnego).

 

Art.197§1 lub3  k.k.

Przez obcowanie płciowe, o którym mowa w art. 197 § 1 k.k., należy rozumieć nie tylko spółkowanie heteroseksualne, lecz także inne formy obcowania płciowego, tj. obcowanie oralne i analne (hetero i homoseksualne). Wymuszenie obcowania płciowego odpowiada pojęciu zgwałcenia zarówno w rozumieniu społecznym, jak też ujęciu tego przestępstwa w innych systemach prawnych (bliżej na ten temat: A. Marek, Prawo karne, s. 489-490).

Typ kwalifikowany (zob. słownik) zgwałcenia, z art.197§3 k.k  to gwałt zbiorowy. Dla przyjęcia typu kwalifikowanego, w k.k. wystarczające jest działanie "wspólnie z inną osobą", a więc współsprawstwo dwu osób (tak Rodzynkiewicz M. Zakamycze  1999).

 

Art.198 k.k

Czynności seksualne z osobą bezradną lub niepoczytalną.

Przepis penalizuje wykorzystanie seksualne osoby, która znajduje się w stanie uniemożliwiającym swobodne podjęcie lub realizację decyzji woli w zakresie korzystania z wolności seksualnej. Przestępstwo z art. 198 k.k. polega na doprowadzeniu do takiego samego skutku jak przy zgwałceniu, ale w inny sposób. Tym sposobem jest wykorzystanie bezradności innej osoby lub jej niepoczytalności.

 

Art.199 k.k

Przewiduje przestępstwo co do skutku tożsame z przestępstwem zgwałcenia, natomiast różniące się od niego sposobem działania sprawcy. Sposób ten ma mianowicie polegać na nadużyciu stosunku zależności lub wyzyskaniu krytycznego położenia ( tak Gardocki Lech, Prawo karne, Warszawa 1999).

 

Art.200 k.k

Przewiduje penalizację obcowania płciowego z małoletnim poniżej 15 lat, dopuszczenia się innej czynności seksualnej wobec takiej osoby oraz doprowadzenia jej do wykonania takiej czynności.

 

Art.201k.k

Określa kazirodztwo jako dopuszczenie się obcowania płciowego w stosunku do wstępnego, zstępnego, przysposobionego, przysposabiającego, brata lub siostry.

 

Jeżeli następstwem popełnienia któregoś z opisanych czynów zabronionych jest ciąża, dopuszczalne jest jej przerwanie.


 

Kwalifikacje zawodowe lekarza uprawniające go do dokonania  zabiegu przerwania ciąży.

 

Przerwania ciąży może dokonać, lekarz posiadający:

  1)  pierwszego stopnia specjalizację w zakresie położnictwa i ginekologii,

  2)  tytuł specjalisty w zakresie położnictwa i ginekologii.

 

Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej   z dnia 22 stycznia 1997 r.     (Dz.U.97.9.49) przewiduje, że lekarz odbywający szkolenie specjalizacyjne, w celu uzyskania pierwszego stopnia specjalizacji w zakresie położnictwa i ginekologii, także może dokonać przerwania ciąży ale pod pewnymi warunkami (§1ust2 rozporządzenia ).

Dokonuje przerwania ciąży w obecności i pod kierunkiem lekarza uprawnionego do dokonywania przerwania ciąży, o którym wspomniano wyżej.

 

Kwalifikacje zawodowe lekarza uprawniające go do stwierdzania, że ciąża zagraża życiu lub zdrowiu kobiety lub wskazuje na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu.

Wystąpienie okoliczności wskazujących, że ciąża stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia kobiety ciężarnej, stwierdza lekarz posiadający tytuł specjalisty w zakresie medycyny właściwej ze względu na rodzaj choroby kobiety ciężarnej.

Wystąpienie okoliczności wskazujących na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu stwierdza lekarz posiadający tytuł specjalisty, orzekający o wadzie genetycznej płodu na podstawie badań genetycznych, lub lekarz posiadający tytuł specjalisty w zakresie położnictwa i ginekologii, orzekający o wadzie rozwojowej płodu, na podstawie obrazowych badań ultrasonograficznych wykonywanych u kobiety ciężarnej.

I tak lekarz medycyny rodzinnej może wydać orzeczenie o tzw. wskazaniach genetycznych do przerwania ciąży na podstawie badań genetycznych płodu, gdyż może to zrobić każdy lekarz posiadający tytuł specjalisty przy czym rozporządzenie nie określa, w jakiej dziedzinie (tak Zielińska E. artykuł Prawo i Medycyna   2001/9/38 - t.4 ).

Jak już wspomniano, w wypadku gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że ciąża powstała w wyniku czynu zabronionego, wystąpienie podstawy dopuszczającej przerwanie ciąży stwierdza prokurator.

 

Odpłatność za przerwanie ciąży.

Osobom objętym ubezpieczeniem społecznym i osobom uprawnionym na podstawie odrębnych przepisów do bezpłatnej opieki leczniczej przysługuje prawo do bezpłatnego przerwania ciąży w publicznym zakładzie opieki zdrowotnej (art. 4b. ustawy).

Prywatne gabinety lekarskie, w których dokonuje się przerwania ciąży, stosują zróżnicowane stawki za dokonanie zabiegu.

 

Obowiązek dochowania tajemnicy

Osoby wykonujące czynności wynikające z ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, są obowiązane do zachowania w tajemnicy wszystkiego, o czym powzięły wiadomość w związku z wykonywaniem tych czynności (art. 4c. ust.1 i 2  ustawy).

W razie zawinionego ujawnienia wiadomości, które powinny być objęte tajemnicą, sąd może przyznać osobie poszkodowanej odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.

 

Przestępstwa związane z aborcją.

 Kodeks karny zawiera w kwestii aborcji art.152-154.

Art. 152 § 1 k.k (treść przepisu poniżej) penalizuje przerwanie ciąży za zgodą kobiety ciężarnej, lecz wbrew warunkom ustawy z dnia 7 stycznia 1993 r o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży.

Podmiotem omawianego przestępstwa może być każdy, z wyjątkiem kobiety, której ciąża jest przerywana lub która sama dokonuje przerwania ciąży.

Podmiotem tym może być np. lekarz uprawniony do dokonywania zabiegów przerywania ciąży, jeżeli dokonuje takiego zabiegu z naruszeniem warunków określonych w ustawie.

Przepis art. 152 § 2 k.k rozciąga odpowiedzialność na udzielanie kobiecie ciężarnej pomocy w przerwaniu ciąży z naruszeniem przepisów ustawy lub nakłanianie jej do tego.

Z analizowanego przepisu  wynika, że kobieta ciężarna, która sama przerywa ciążę, nie ponosi za ten czyn odpowiedzialności.

Zaostrzonej odpowiedzialności podlega sprawca, który dokonał przerwania ciąży z naruszeniem przepisów ustawy lub do tego nakłaniał kobietę ciężarną albo jej pomagał, jeżeli skutkiem czynu jest śmierć dziecka poczętego, które osiągnęło zdolność do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej (art. 152 § 3 k.k).

Przyjmuje się, że zdolność taką uzyskuje płód ludzki w 22 tygodniu ciąży lub gdy masa jego ciała wynosi co najmniej 500 g (kryterium to zostało wskazane w zaleceniach Światowej Organizacji Zdrowia i jest akceptowane w położnictwie ( tak A. Marek, Kodeks karny Komentarz).

 

Art. 153 § 1 k.k (treść przepisu poniżej) określa typ kwalifikowany przestępstwa (zob. słownik) przerwania ciąży.

We wszystkich trzech  wypadkach dochodzi do przerwania ciąży nie tylko z naruszeniem przepisów ustawy o warunkach dopuszczalności i dokonywania tego zabiegu, lecz także z pogwałceniem swobody wyrażania w tej sprawie woli przez samą kobietę ciężarną, co uzasadnia zaostrzoną odpowiedzialność karną.

Jeżeli skutkiem bezprawnego przerwania ciąży jest śmierć dziecka poczętego zdolnego do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej, następuje dodatkowe zaostrzenie karalności wszystkich form przestępstwa.

Przestępstwo z art. 153 § 1 k.k może być popełnione, pomimo że przerwanie ciąży w świetle ustawy byłoby, za zgodą kobiety ciężarnej, dopuszczalne (tak Zoll Andrzej Komentarz do art.153 k.k ).

 

W art. 154 k.k określone zostały typy kwalifikowane (zob. słownik) w stosunku do typów określonych w art. 152 § 1 k.k lub 2 (art. 154 § 1 k.k ) oraz do typów określonych w art. 152 § 3 k.k i w art. 153 § 1 i 2 k.k (art. 154 § 2 k.k ).

We wszystkich przypadkach elementem kwalifikującym jest następstwo przerwania ciąży w postaci śmierci kobiety ciężarnej.

  

BIBLIOGRAFIA:

 

ARTYKUŁ:

1. Zielińska E. artykuł Prawo i Medycyna  2001/9/38 - t.4

Wzajemne relacje w zespołowym działaniu medycznym w aspekcie odpowiedzialności karnej i zawodowej.

 

KOMENTARZ:

1.Zoll A. Zakamycze  1999 stan prawny: 1999.02.01

Komentarz do art. 152 kodeksu karnego (Dz.U.97.88.553), [w:] A. Zoll (red.), G. Bogdan, K. Buchała, Z. Ćwiąkalski, M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas, J. Majewski, M. Rodzynkiewicz, M. Szewczyk, W. Wróbel, Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz do art. 117-277. Tom II, Zakamycze, 1999.

 

2.Marek A. ABC  2005 stan prawny: 2005.01.01

Komentarz do art. 197 kodeksu karnego (Dz.U.97.88.553), [w:] A. Marek, Kodeks karny. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC, 2005, wyd. II.

 

3.Rodzynkiewicz M. Zakamycze  1999 stan prawny: 1999.02.01

Komentarz do art. 197 kodeksu karnego (Dz.U.97.88.553), [w:] A. Zoll (red.), G. Bogdan, K. Buchała, Z. Ćwiąkalski, M. Dąbrowska-Kardas, P. Kardas, J. Majewski, M. Rodzynkiewicz, M. Szewczyk, W. Wróbel, Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz do art. 117-277. Tom II, Zakamycze, 1999.

 

LITERATURA:

1 Gardocki L, Prawo karne, wydanie IV, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 1999.

 

PODSTAWA PRAWNA:

1.ustawa z  dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U.97.88.553 ze zm.)

 

„Art. 152. § 1. Kto za zgodą kobiety przerywa jej ciążę z naruszeniem przepisów ustawy,

podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 2. Tej samej karze podlega, kto udziela kobiecie ciężarnej pomocy w przerwaniu ciąży z naruszeniem przepisów ustawy lub ją do tego nakłania.

§ 3. (50) Kto dopuszcza się czynu określonego w § 1 lub 2, gdy dziecko poczęte osiągnęło zdolność do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej,

podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 153. § 1. Kto stosując przemoc wobec kobiety ciężarnej lub w inny sposób bez jej zgody przerywa ciążę albo przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza kobietę ciężarną do przerwania ciąży,

podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

§ 2. (51) Kto dopuszcza się czynu określonego w § 1, gdy dziecko poczęte osiągnęło zdolność do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej,

podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 154. § 1. Jeżeli następstwem czynu określonego w art. 152 § 1 lub 2 jest śmierć kobiety ciężarnej, sprawca

podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

§ 2. Jeżeli następstwem czynu określonego w art. 152 § 3 lub w art. 153 jest śmierć kobiety ciężarnej, sprawca

podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

 

 

2. ustawa z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży Dz.U.93.17.78 ze zm.).

 

 

3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej   z dnia 22 stycznia 1997 r.   sprawie kwalifikacji zawodowych lekarzy, uprawniających do dokonania przerwania ciąży oraz stwierdzania, że ciąża zagraża życiu lub zdrowiu kobiety lub wskazuje na duże prawdopodobieństwo ciężkiego i nieodwracalnego upośledzenia płodu albo nieuleczalnej choroby zagrażającej jego życiu (Dz.U.97.9.49).

 

SŁOWNIK:

 

Typ kwalifikowany

Niektóre typy przestępstw po dodaniu do nich pewnych dodatkowych znamion tworzą nowy typ przestępstwa zagrożony surowsza lub łagodniejsza karą. Typ przestępstwa będący punktem wyjścia nazywamy typem  podstawowym, a typ nowo utworzony typem kwalifikowanym, gdy jego zagrożenie karą jest surowsze, albo typem uprzywilejowanym, gdy jest on zagrożony karą łagodniejszą. 

(5)
Reklama
Komentarze