Czym jest celiakia?

Jest to choroba uwarunkowana genetycznie o podłożu autoimmunologicznym.

Co  jest istotą choroby?

U podłoża choroby leży proces nieprawidłowej reakcji na gluten, substancję zawartą w białkach zbóż. Gluten zapoczątkowuje  skomplikowany proces zapalny w jelicie cienkim, którego efektem jest zanik kosmków jelita cienkiego. Ich zanik zmniejsza  wielokrotnie możliwości wchłaniania już strawionych  składników pokarmowych czyli aminokwasów, kwasów tłuszczowych i cukrów.

Efektem tych zmian jest spadek masy ciała u osób dojrzałych lub zahamowanie przyrostu w wieku rozwojowym. Zmniejszenie powierzchni chłonnej w jelicie cienkim powoduje również upośledzenie wchłaniania żelaza, witamin i wapnia.

Czy choroba jest uleczalna?

Dieta z eliminacją glutenu powoduje, że objawy cofają się całkowicie, a pacjentowi nie grożą żadne komplikacje.

U kogo i jak często choroba występuje?

W latach 1960 –1980 najczęściej rozpoznawano celiakię u niemowląt i małych dzieci. Od lat 90-tych ujawnienia występują częściej u młodzieży i dorosłych. Aktualne dane z piśmiennictwa wskazują, że częstość ujawnień sięga od 1/100 do 1/500 badanych (czyli 0,2-1% populacji).

Czym grozi nieleczona choroba?

Stosowanie glutenu w diecie pogłębia proces zaniku kosmków jelitowych i prowadzi do wyniszczenia, a także powstania powikłań w postaci depresji, osteoporozy, bezpłodności, poronień, opornej na leczenie anemii a nawet chorób nowotworowych.

Kiedy pomyśleć o możliwości celiakii?

U małych dzieci bardzo ważne jest śledzenie przyrostu masy ciała. Zahamowanie przyrostu masy ciała, zwłaszcza połączone z innymi objawami, takimi jak stolce biegunkowe, anemia, czy krzywica, jest sygnałem alarmującym.

U dzieci starszych i młodzieży o konieczności badań w kierunku celiakii świadczą takie objawy jak: nieprawidłowy przyrost wzrostu, anemia, opóźnienie miesiączkowania, afty w jamie ustnej, objawy nietolerancji laktozy oraz przewlekłe bóle brzucha z tendencją do luźniejszych stolców.

U osób dorosłych do niepokojących objawów należą głównie stany biegunkowe niewytłumaczalne innymi przyczynami, utrata masy ciała, anemia, u kobiet poronienia lub trudności z zajściem w ciążę, osteoporoza, depresja oraz współistnienie chorób o podłożu autoimmunologicznym (zapalenie tarczycy, zapalenie stawów, cukrzyca typu 1).

Wskazaniem do badania jest też potwierdzona celiakia w najbliższej rodzinie.

Do kogo się udać celem badań w kierunku celiakii ?

O rozpoznaniu celiakii decydują badania serologiczne i stwierdzenie zaniku kosmków jelita cienkiego w bioptacie. Pierwszym badaniem są tzw. testy przesiewowe tzn. wykonanie oznaczeń markerów serologicznych celiakii - przeciwciał przeciwko endomysium (tzw EMA) oraz przeciwciał przeciwko transglutaminazie tkankowej (tzw. TTG).

Pacjent podejrzewający celiakię powinien zgłosić się do poradni gastroenterologicznej dla dorosłych lub w przypadku dzieci do poradni gastroenterologicznej dziecięcej.

Czym jest gluten i gdzie występuje?

Gluten (białko roślinne) jest zawarte w naszym „chlebie powszednim”. Gluten zawiera mąka pszenna i żytnia, pieczywo, makarony, kasza manna, jęczmienna i słodycze zawierające mąkę.

Czy dieta bezglutenowa jest trudna?

Trudność diety bezglutenowej, zwłaszcza u dzieci starszych, młodzieży i dorosłych polega na ograniczeniu w korzystaniu z ogólnie dostępnych środków żywności i punktów żywnościowych (bary, stołówki, restauracje). Dieta ta może ograniczać życie towarzyskie (przyjęcia, wycieczki, wyjazdy).

Jak można żyć z dietą bezglutenową bez  ograniczeń?

Po ustaleniu rozpoznania pacjent z celiakią może korzystać z punktów informacyjnych, które od lat prowadzi Towarzystwao Przyjaciół Dzieci (TPD) w Towarzystwach Rodziców dzieci na diecie bezglutenowej oraz ze sklepów tzw. zdrowej żywności, które prowadzą sprzedaż produktów bezglutenowych. W punktach tych można znaleźć znane od lat firmy prowadzące wysyłkę gotowych produktów bezglutenowych.

Produkty bezglutenowe oznakowane symbolem „przekreślony kłos” oparte są na ryżu, mące kukurydzianej, mące ziemniaczanej oraz mące sojowej. Słodycze i ciasto oparte są też na tych produktach. Bez ograniczeń chory z celiakią może spożywać nabiał, mięso, jarzyny, owoce. Zwracać uwagę należy możliwości dodatku glutenu do wędlin. Niestety dla dorosłych z celiakia niewskazane jest piwo zawierające słód zbożowy.

Pieczywo bezglutenowe jest stosunkowo trwałe. Przy umiejętnej organizacji życia chory z celiakią może nie odczuwać tak dotkliwie trudności związanych z dietą.

Piśmiennictwo

1. Czerwionka-Szflarska M i wsp. „Projekt standardów postępowania diagnostycznego i terapeutycznego w celiakii”. Standardy Medyczne 2002, 4, 3, 56-62.

2. Karczewska K., Kasner J., Sulej J. i wsp.”Trudności diagnostyczne w rozpoznawaniu późno ujawnionej celiakii u dorosłych”. Gastroenterologia Polska 2002, 9, 3, 189-197.

3. Kunachowicz H.”Dieta bezglutenowa”. PZWL W-wa, 2001.