Dzięki uprzejmości Konsultanta Krajowego ds. pediatrii, Pani Prof. Anny Dobrzańskiej z Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie, prezentujemy nowe zalecenia Zespołu Ekspertów dotyczące stosowania witaminy K u noworodków i niemowląt.

Autorzy zaleceń podkreślają znaczenie witaminy K w profilaktyce choroby krwotocznej noworodka - z tego powodu krótko po porodzie niezbędne jest podanie witaminy K każdemu noworodkowi, zarówno urodzonemu o czasie jak i urodzonemu przedwcześnie oraz należącemu do grup ryzyka.

Nowością zaleceń ekspertów jest stwierdzenie, że niemowlęta karmione wyłącznie piersią mogą mieć niewystarczającą podaż witaminy K. Z tego powodu wprowadzono oficjalną rekomendację podawania doustnie małych dawek witaminy K wszystkim niemowlętom karmionym naturalnie, będącym w wieku od 2 tygodni do końca 3 miesiąca życia. Zalecana standardowa dawka witaminy K w tej grupie dzieci wynosi 25 mikrogramów.

Uwaga! Nie należy mylić mikrodawek zalecanych do codziennego podawania zdrowym niemowlętom z dawkami miligramowymi zalecanymi noworodkom. Jedna dawka podawana noworodkowi to 0,5 MILIGRAMA domięśniowo lub 2 MILIGRAMY doustnie. Dawka codzienna dla zdrowych niemowląt od 2 tygodnia życia to 25 MIKROGRAMÓW (czyli 0,025 miligrama).

W chwili obecnej na naszym rynku farmaceutycznym istnieją preparaty zawierające dawki miligramowe (np. Vitacon zawierający 10 mg witaminy K w tabletce) oraz jeden preparat zawierający dawki mikrogramowe - Vita K w kroplach. Zalecana zdrowym niemowlętom karmionym piersią dawka 25 mikrogramów (skrót w dalszej części tekstu: 25 mcg) odpowiada wówczas 1 ml preparatu Vita K. Należy podkreślić, że witaminy K w ogóle nie zawierają najpopularniejsze na naszym rynku preparaty wielowitaminowe dla niemowląt: Vibovit i Cebion Multi.

Zalecenia Zespołu Ekspertów dotyczące profilaktyki krwawienia z niedoboru witaminy K u noworodków i niemowląt

Skład Zespołu Ekspertów

Doc dr hab. n. med. Anna Dobrzańska - Konsultant Krajowy w dziedzinie Pediatrii

Prof. dr hab. n. med. Ewa Helwich - Konsultant Krajowy w dziedzinie Neonatologii

Prof. dr hab. n. med. Witold Lukas - Konsultant Krajowy ds. Medycyny Rodzinnej

Prof. dr hab. n. med. Krystyna Wąsowska Królikowska - Prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego

Prof. dr hab. n. med. Mieczysława Czerwionka - Szaflarska - Prezes Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci

Prof. dr hab. n. med. Jerzy Szczapa - Prezes Polskiego Towarzystwa Neonatologicznego

Prof. dr hab. n. med. Jerzy Socha - Przewodniczący Komisji Żywienia Dzieci Komitetu Żywienia Człowieka PAN

Dr n. med. Justyna Czech – Kowalska - Adiunkt w Klinice Patologii i Intensywnej Terapii Noworodka IPCZD.

Witamina K odgrywa istotną rolę w procesach syntezy białek, m.in. czynników krzepnięcia krwi. Niedostateczna podaż witaminy K może w konsekwencji prowadzić do wystąpienia krwawienia związanego z niedoborem witaminy K (vitamin K deficiency bleeding – VKDB), dawniej zwanego chorobą krwotoczną noworodka. Problem ten dotyczy noworodków i niemowląt do końca 3 miesiąca życia.

Dla klasycznej postaci choroby ( 3-5 doba życia) najbardziej typowe jest krwawienie z przewodu pokarmowego, pępka, błon śluzowych i skóry.

W postaci późnej (2-12 tydzień życia) najczęściej dochodzi do krwawienia śródczaszkowego obarczonego wysoką śmiertelnością. Postać późna dotyczy, przede wszystkim niemowląt karmionych pokarmem kobiecym oraz niemowląt z chorobami dróg żółciowych i wątroby ( cholestaza ) oraz zaburzeniami wchłaniania. Objawy ostrzegawcze, które mogą nawet na kilka tygodni wyprzedzać wystąpienie ciężkiego zagrażającego życiu krwawienia to:

• Niewielkie krwawienia (pępek, błony śluzowe, przewód pokarmowy)

• Przedłużająca się żółtaczka

• Biegunka, wymioty

• Brak lub słabe przyrosty masy ciała

Zapotrzebowanie na witaminę K w okresie niemowlęcym wynosi 1mcg/kg/dobę. Zawartość witaminy K w mleku kobiecym wynosi ok. 0,25mcg/100ml i jest niewystarczająca do pokrycia dobowego zapotrzebowania. Miesznki mleczne modyfikowane dla niemowląt a także preparaty mlekozastępcze zawierają od 3 do 9 mcg witaminy K w 100ml, stąd zapewniają wystarczającą podaż witaminy K, nawet po uwzględnieniu wchłaniania witaminy K z przewodu pokarmowego, które u niemowląt wynosi około 30%.

Podaż witaminy K po urodzeniu w istotny sposób zmniejsza ryzyko wystąpienia krwawienia z niedoboru witaminy K. Jednakże jednorazowa dawka 1mg witaminy K podana domięśniowo powoduje bardzo znaczny wzrost stężenia witaminy K we krwi powyżej normy (nawet kilka tysięcy razy ). Witamina K bierze udział w wielu procesach fizjologicznych, nie tylko w procesie krzepnięcia krwi, stąd uzasadnione jest aby nie narażać (szczególnie zdrowych dzieci) na tak wysokie stężenia witaminy K. Przedstawione poniżej zalecenia profilaktycznej podaży witaminy K u noworodków i niemowląt mają na celu zminimalizować ryzyko wystąpienia krwawienia z niedoboru witaminy K, a jednocześnie zapewnić bardziej fizjologiczne stężenia witaminy K we krwi.

ZALECENIA

1) Wszystkie noworodki po urodzeniu powinny otrzymać witaminę K

a) Noworodki zdrowe, donoszone: 0,5 mg domięśniowo lub 2 mg doustnie

b) Noworodki z grupy ryzyka* : 0,5 mg domięśniowo.

* poród zabiegowy, zamartwica urodzeniowa, hipotrofia wewnątrzmaciczna, zespół aspiracji smółki, leki przed porodem u matki (karbamazepina, fenytoina, barbiturany, cefalosporyny, rifampicyna, INH, pochodne kumaryny)

c) Noworodki urodzone przedwcześnie:

- < 1,5 kg: 0,3 mg domięśniowo lub dożylnie;

- > 1,5 kg: 0,5 mg domięśniowo;

2) Noworodki i niemowlęta karmione piersią poza jednorazową dawką witaminy K podaną po urodzeniu wymagają dalszej profilaktycznej podaży witaminy K w okresie od 2 tygodnia życia do ukończenia 3 miesiąca życia

1. Niemowlęta karmione piersią- powinny otrzymywać witaminę K w dawce 25 mcg/dobę

2. Niemowlęta karmione piersią z przewlekającą się biegunką, przedłużającą się żółtaczką, przejściową cholestazą powinny otrzymywać witaminę K w zwiększonej dawce - 50 mcg/dobę do czasu ustąpienia objawów chorobowych.

3. W przypadku cholestazy i mukowiscydozy dawkowanie witaminy K powinno być wyższe, zgodne z rekomendacjami w danej jednostce chorobowej.

3) Niemowlęta karmione mieszankami mlecznymi modyfikowanymi, mlekiem dla wcześniaków, a także mieszankami mlekozastępczymi po otrzymaniu jednorazowej dawki witaminy K po urodzeniu, nie wymagają dalszej profilaktycznej podaży.

Powyższe zalecenia zostały wydrukowane w czasopiśmie "Standardy Medyczne" w numerze 1/2007. Publikacja na portalu Forum Pediatryczne dokonana za zgodą Przewodniczącego Zespołu Ekspertów na podstawie otrzymanej elektronicznej wersji oryginalnego tekstu.