Medforum: Wrodzone wady serca często są następstwem zahamowania lub nieprawidłowego rozwoju układu krążenia we wczesnym okresie płodowym. Jakie są najczęstsze czynniki powodujące wady serca?

Dr hab. n. med. Lesław Szydłowski:  Nie da się jednoznacznie stwierdzić, jakie są czynniki wywołujące wady serca, chociaż w niektórych udało się wykazać czynniki genetyczne. Świadczyć o tym może np. występowanie tzw. „rodzinne” niektórych wad wrodzonych. Przykładem mogą być ubytki w przegrodzie międzyprzedsionkowej – jedna z najczęstszych wad wrodzonych serca. Znany jest również inny czynnik mogący powodować wadę wrodzoną serca – wtedy, gdy ciężarna choruje na poważne infekcje wirusowe szczególnie w I trymestrze ciąży. Jak wspomniałem, szczególnie niebezpieczne są infekcje wirusowe, zwłaszcza wirusem grypy, czy różyczki.

Medforum:  Niektóre objawy wrodzonej wady serca u noworodka i niemowlęcia mogą być trudne do zauważenia z uwagi na ich przebieg bez sinicy. Jakie dodatkowe objawy występują u dzieci z wadami serca?

Dr hab. n. med. Lesław Szydłowski:  Inne są objawy w okresie noworodkowym i niemowlęcym a inne u dzieci starszych. U najmłodszych dzieci bardzo groźnym objawem wady wrodzonej serca jest utrzymująca się duszność, brak przyrostu masy ciała, zaburzenia łaknienia, a nawet tak niespecyficzny objaw jak wzmożona drażliwość dziecka. W grupie niemowląt i dzieci starszych pojawia się potliwość, szczególnie podczas przyjmowania posiłków jak również częste infekcje górnych dróg oddechowych. Oczywiście najważniejszym objawem klinicznym jest pojawienie się szmeru nad sercem. Zacznie trudniej rozpoznać wadę serca, gdy szmery nie występują a objawy wady serca mogą być podobne do tych, które występują w chorobach układu oddechowego.

Medforum: Jakie badania stosuje się w diagnostyce wad serca u dzieci?

Dr hab. n. med. Lesław Szydłowski:  Podstawowym badaniem jest zebranie bardzo dokładnego wywiadu a następnie dokładne badanie fizykalne dziecka. Gdy istnieje podejrzenie wady wykonuje się szereg badań specjalistycznych, z których jednym z najważniejszych jest echokardiografia. Jest to metoda nieinwazyjna a zatem bezpieczna dla dziecka. Musi być jednak spełniony warunek podstawowy a mianowicie musi być wykonywana przez bardzo doświadczonego lekarza.

Medforum: W jakich przypadkach po zdiagnozowaniu wady serca podjęta jest decyzja o dokonaniu zabiegu operacyjnego?

Dr hab. n. med. Lesław Szydłowski:  Wykonanie zabiegu operacyjnego zależne jest od rodzaju stwierdzonej wady serca. Stanowczo trzeba podkreślić, że nie każda wada wymaga leczenia już w okresie noworodkowym, chociaż aktualne tendencje są takie żeby wady wrodzone serca leczyć jak najwcześniej.

Medforum: Jak powinna przebiegać dalsza opieka po zabiegu operacyjnym na sercu?

Dr hab. n. med. Lesław Szydłowski:  Uważa się, że leczenie operacyjne powinno dać tzw. całkowite wyleczenie wady. Niestety w wielu przypadkach tzw. złożonych wad serca leczenie operacyjne jest wieloetapowe i wykonywane w kilku a nawet kilkunastomiesięcznych odstępach. Dlatego każdy taki przypadek musi być traktowany indywidualnie i nie ma gotowej uniwersalnej recepty co do dalszego postępowania po operacji.

Medforum:  Jakie są ograniczenia życia codziennego dziecka po operacji wady serca?

Dr hab. n. med. Lesław Szydłowski:  Po operacjach tzw. wad prostych praktycznie nie ma żadnych ograniczeń co do trybu życia. Dzieci mogą uprawiać sport, ćwiczyć na zajęciach wychowania fizycznego, pływać i cieszyć się radością życia. Z kolei po operacjach wad złożonych niestety są ograniczenia w zakresie wykonywania tych czynności, o których wspomniałem wcześniej. Dzieci przewlekle muszą zażywać leki, zgłaszać się do kontroli ze szczególnym uwzględnieniem oceny czynności serca jak również jego rytmu. Tak, więc nie każde dziecko może mieć zapewniony bardzo dobry komfort życia. Nie znaczy to jednak, że nie mogą uprawiać sportu w zakresie rekreacyjnym.

Medforum: Każdy zabieg operacyjny wymaga okresu rehabilitacji. W jaki sposób przebiega rehabilitacja po operacjach wad serca?

Dr hab. n. med. Lesław Szydłowski:  U dzieci zasadniczo nie stosuje się specyficznej rehabilitacji, natomiast zdarzają się np. zniekształcenia klatki piersiowej po operacjach, które wymagają usprawnienia. Osobną grupę dzieci wymagających rehabilitacji stanowią takie, które oprócz wady serca mają różnego typu uszkodzenia neurologiczne.

Medforum: W przypadku wielu zabiegów istotne jest ryzyko wystąpienia powikłań w późniejszym okresie. Czy u dzieci leczonych metodą operacyjną istnieje zwiększone ryzyko powikłań?

Dr hab. n. med. Lesław Szydłowski:  Każdy zabieg operacyjny na sercu lub naczyniach serca wiąże się z ryzykiem tzw. późnych następstw. Są to zazwyczaj arytmie serca, niedomykalność zastawek, zwężenia dróg przepływu krwi wewnątrzsercowego, wysięki w osierdziu i inne. Osobną grupą stanowią tzw. zmiany resztkowe wady, tzn. przecieki w miejscu, które właśnie było naprawione. Czasami rodzicom trudno jest zrozumieć fakt istnienia zmian resztkowych bo wychodzą z założenia, że skoro ubytek w przegrodzie serca został zamknięty łatką to przecież nie powinno być tam żadnego przecieku. Medycyna jednak uczy pokory i rodzice muszą zawsze być poinformowani, że leczenie wad wrodzonych serca jest niezwykle skomplikowane i nie zawsze wyleczenie jest stu procentowe.

Medforum: Pana pacjentom życzę zdrowych serc a Panu z okazji zbliżających się Świąt Wielkanocnych spokoju ducha oraz samych radości. Serdecznie dziękuję za rozmowę.

Dr hab. n. med. Lesław Szydłowski: Dziękuję.