użytkowników online: 2831
ADHD - zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi: wymysł czy choroba?

Obraz kliniczny i różnicowanie ADHD - zespołu deficytu uwagi z nadruchliwością, określanego także jako zespół hiperkinetyczny.

ADHD zespól nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi – wymysł czy choroba?

ADHD oznacza z angielskiego (attention deficit hyperactivity disorder) zespół deficytu uwagi z nadruchliwością (klasyfikacja DSM-IV) określany według obowiązującej w Polsce Międzynarodowej Klasyfikacji ICD-10 jako zespół hiperkinetyczny

Część I.  Obraz kliniczny, zaburzenia współwystępujące i diagnostyka różnicowa.

ADHD to termin coraz częściej pojawiający się w piśmiennictwie psychiatrycznym zwłaszcza wieku rozwojowego.

ADHD oznacza z angielskiego (attention deficit hyperactivity disorder) zespół deficytu uwagi z nadruchliwością (klasyfikacja DSM-IV) określany według obowiązującej w Polsce Międzynarodowej Klasyfikacji ICD-10 jako zespół hiperkinetyczny.  [1a]

chorują na ADHD:

na ADHD częściej chorują chłopcy;

  • dzieci przedszkolne
  • dzieci szkolne
  • młodzież
  • dorośli

płeć męska : płeć żeńska
2:1, 3:1

[1b]

etiologia – rozważane przyczyny:

  • czynniki genetyczne powodujące zaburzenia dojrzewania struktur układu nerwowego → m.in. zaburzenia w neuroprzekaźnictwie dopaminergicznym i noradrenergicnzym w obrębie kory przedczołowej
  • mikrouszkodzenia mózgu, np. w czasie ciąży i porodu spowodowane niedotlenieniem
  • alergia pokarmowa na barwniki i konserwanty
  • przewlekłe zatrucie ołowiem [1c; 2a]

Problem nadpobudliwości psychoruchowej najczęściej zauważany jest w okresie gdy dziecko rozpoczyna edukację szkolną. Wtedy właśnie wymagane są od niego:

  • zdolność koncentrowania się na przebiegu lekcji
  • umiejętność postępowania według instrukcji
  • umiejętność organizowania sobie zadań i aktywności
  • podejmowanie trwałego wysiłku umysłowego
  • spokojne siedzenie w ławce podczas zajęć

Dzieci z ADHD niestety nie potrafią sprostać tym oczekiwaniom.

Nieodpowiednie postępowanie z takimi dziećmi może przyczynić się do dołączenia m.in. zaburzeń zachowania, lękowych czy depresyjnych.

Konsekwencje zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi to:

  • słabe relacje z rówieśnikami
  • trudność w wybieraniu i realizacji najważniejszych celów
  • niska samoocena
  • opozycyjno-buntownicze zaburzenia zachowania, zaburzenia zachowania, zaburzenia lękowe i depresyjne
  • wcześniej kończą karierę szkolną
  • uzyskują gorsze wykształcenie
  • częściej popadają w konflikty z prawem
  • wzrost ryzyka wystąpienia osobowości antyspołecznej
  • wzrost ryzyka uzależnienia od leków i substancji psychoaktywnych
  • wzrost ryzyka popełnienia samobójstwa

[1c; 2b]

 Dla zminimalizowania ryzyka powikłań ADHD ważne jest:

  1. zauważenie istniejącego problemu u dziecka
  2. skierowanie/ przyprowadzenie dziecka do Poradni Zdrowia Psychicznego dla Dzieci i Młodzieży, gdzie po przeprowadzeniu szczegółowego wywiadu z opiekunami wspartego opinią wychowawcy klasy można rozpoznać występowanie zespołu ADHD lub innych sytuacji, które charakteryzują się występowaniem zaburzeń koncentracji uwagi lub nadruchliwości;
  3. zrozumienie, że nadpobudliwość psychoruchowa z deficytem uwagi to CHOROBA, czyli kłopoty wychowawcze nie są wynikiem złośliwości czy złej woli dziecka;
  4. wskazanym jest aby rodzice oraz nauczyciele zweryfikowali i ewentualnie zmienili swój sposób postępowania z chorym dzieckiem, co można osiągnąć np. przy wsparciu Poradni Zdrowia Psychicznego dla Dzieci i Młodzieży, Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, ewentualnie Pedagoga w szkole
  5. czasem należy włączyć również leczenie farmakologiczne (przez psychiatrę dzieci i młodzieży).

ZAUWAŻYĆ PROBLEM.....

Objawy ADHD układają się w triadę objawów osiowych:

  1. zaburzenia koncentracji uwagi
  2. nadmierna aktywność
  3. impulsywność

którym mogą towarzyszyć również inne problemy.

ADHD zespól nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi – wymysł czy choroba?

ADHD oznacza z angielskiego (attention deficit hyperactivity disorder) zespół deficytu uwagi z nadruchliwością (klasyfikacja DSM-IV) określany według obowiązującej w Polsce Międzynarodowej Klasyfikacji ICD-10 jako zespół hiperkinetyczny

Część I.  Obraz kliniczny, zaburzenia współwystępujące i diagnostyka różnicowa.

ADHD to termin coraz częściej pojawiający się w piśmiennictwie psychiatrycznym zwłaszcza wieku rozwojowego.

ADHD oznacza z angielskiego (attention deficit hyperactivity disorder) zespół deficytu uwagi z nadruchliwością (klasyfikacja DSM-IV) określany według obowiązującej w Polsce Międzynarodowej Klasyfikacji ICD-10 jako zespół hiperkinetyczny.  [1a]

chorują na ADHD:

na ADHD częściej chorują chłopcy;

  • dzieci przedszkolne
  • dzieci szkolne
  • młodzież
  • dorośli

płeć męska : płeć żeńska
2:1, 3:1

[1b]

etiologia – rozważane przyczyny:

  • czynniki genetyczne powodujące zaburzenia dojrzewania struktur układu nerwowego → m.in. zaburzenia w neuroprzekaźnictwie dopaminergicznym i noradrenergicnzym w obrębie kory przedczołowej
  • mikrouszkodzenia mózgu, np. w czasie ciąży i porodu spowodowane niedotlenieniem
  • alergia pokarmowa na barwniki i konserwanty
  • przewlekłe zatrucie ołowiem [1c; 2a]

Problem nadpobudliwości psychoruchowej najczęściej zauważany jest w okresie gdy dziecko rozpoczyna edukację szkolną. Wtedy właśnie wymagane są od niego:

  • zdolność koncentrowania się na przebiegu lekcji
  • umiejętność postępowania według instrukcji
  • umiejętność organizowania sobie zadań i aktywności
  • podejmowanie trwałego wysiłku umysłowego
  • spokojne siedzenie w ławce podczas zajęć

Dzieci z ADHD niestety nie potrafią sprostać tym oczekiwaniom.

Nieodpowiednie postępowanie z takimi dziećmi może przyczynić się do dołączenia m.in. zaburzeń zachowania, lękowych czy depresyjnych.

Konsekwencje zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi to:

  • słabe relacje z rówieśnikami
  • trudność w wybieraniu i realizacji najważniejszych celów
  • niska samoocena
  • opozycyjno-buntownicze zaburzenia zachowania, zaburzenia zachowania, zaburzenia lękowe i depresyjne
  • wcześniej kończą karierę szkolną
  • uzyskują gorsze wykształcenie
  • częściej popadają w konflikty z prawem
  • wzrost ryzyka wystąpienia osobowości antyspołecznej
  • wzrost ryzyka uzależnienia od leków i substancji psychoaktywnych
  • wzrost ryzyka popełnienia samobójstwa

[1c; 2b]

 Dla zminimalizowania ryzyka powikłań ADHD ważne jest:

  1. zauważenie istniejącego problemu u dziecka
  2. skierowanie/ przyprowadzenie dziecka do Poradni Zdrowia Psychicznego dla Dzieci i Młodzieży, gdzie po przeprowadzeniu szczegółowego wywiadu z opiekunami wspartego opinią wychowawcy klasy można rozpoznać występowanie zespołu ADHD lub innych sytuacji, które charakteryzują się występowaniem zaburzeń koncentracji uwagi lub nadruchliwości;
  3. zrozumienie, że nadpobudliwość psychoruchowa z deficytem uwagi to CHOROBA, czyli kłopoty wychowawcze nie są wynikiem złośliwości czy złej woli dziecka;
  4. wskazanym jest aby rodzice oraz nauczyciele zweryfikowali i ewentualnie zmienili swój sposób postępowania z chorym dzieckiem, co można osiągnąć np. przy wsparciu Poradni Zdrowia Psychicznego dla Dzieci i Młodzieży, Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, ewentualnie Pedagoga w szkole
  5. czasem należy włączyć również leczenie farmakologiczne (przez psychiatrę dzieci i młodzieży).

ZAUWAŻYĆ PROBLEM.....

Objawy ADHD układają się w triadę objawów osiowych:

  1. zaburzenia koncentracji uwagi
  2. nadmierna aktywność
  3. impulsywność

którym mogą towarzyszyć również inne problemy.

 1. Zaburzenia koncentracji uwagi.

Dzieci z ADHD ujawniają objawy zaburzeń koncentracji uwagi zwłaszcza w takich sytuacjach jak czytanie tekstu, słuchanie nauczyciela czy też wykonywanie monotonnych zadań, natomiast mogą skupić się na bardzo interesujących ich czynnościach (komputer, TV, klocki lego, samochodziki itd. itp.).

Objawy:

  • krótki czas skupienia się
  • brak umiejętności skupienia się na jednej rzeczy
  • łatwe rozpraszanie się pod wpływem zewnętrznych bodźców
  • brak umiejętności długotrwałej pracy nad jednym zadaniem
  • gubienie i zapominanie rzeczy
  • śnienie na jawie

Sytuacje nowe, trudne jak również w kontaktach jeden na jeden są w stanie zmobilizować się do lepszej koncentracji. Tego typu sytuacją wyjątkową może być wizyta w gabinecie lekarskim, co przy stawianiu rozpoznania bierze się pod uwagę. [1d]

2. Nadmierna aktywność.

O nadruchliwości mówimy wtedy, kiedy dziecko cechuje nadmierna, niczym nieuzasadniona aktywność ruchowa w porównaniu z innymi dziećmi w jego wieku lub na tym samym poziomie rozwoju.

Wielu badaczy zajmujących się problemem ADHD uważa, że znacznie poważniejszym problemem niż izolowana nadpobudliwość jest nadpobudliwość w połączeniu z impulsywnością, co stanowi swego rodzaju mieszankę wybuchową.

Gdy dziecko jest nadruchliwe, jednak potrafi przewidzieć skutki swego postępowania, będzie tak planować swoje zachowanie, żeby rozładować nadmiar energii, a równocześnie nie łamać norm.

Dziecko nadpobudliwe i impulsywne zwykle nie przewiduje konsekwencji swojego postępowania – „najpierw zrobi, a potem pomyśli”. W szkole będzie chodzić po klasie lub stale wiercić się w ławce, a biegając na przerwach potrąci większość uczniów na korytarzu. 

Pisząc o nadruchliwości warto zauważyć, że nieumiejętność spokojnego siedzenia, przymus chodzenia po klasie, poczekalni, czy kościele są niezależne od dziecka. Tak jak niedostrzeganie szczegółów u dziecka z dużą wadą wzroku czy nieumiejętność chodzenia u niemowlaka. [1e]

 3. Impulsywność

Większość z nas, gdy wpada na jakiś pomysł zastanawia się czy opłaca się go zrealizować, a następnie w zależności od wyciągniętych wniosków realizuje go lub nie. U dziecka z ADHD, z powodu kłopotów z odroczeniem / zahamowaniem reakcji proces ten przebiega odmiennie – jest pomysł i natychmiast jego realizacja.

spokojna osoba: pomysł → STOP → decyzja → realizacja

osoba z ADHD:  pomysł → brak zahamowania → realizacja

Dzieci nadpobudliwe najczęściej wiedzą, co powinny zrobić. Jednak zazwyczaj tego nie robią. Znają reguły, ale mają kłopoty z ich zastosowaniem. [1f]

Inne objawy i zachowania dzieci z ADHD:

  • reagowanie dużo bardziej emocjonalnie na różne wydarzenia niż ich rówieśnicy
  • bardzo szybkie przechodzenie bez „stanów przejściowych” ze świetnego nastroju w złość czy gniew lub na odwrót
  • dyskutowanie godzinami na temat sensowności wykonywania jakiegoś zadania czy pracy
  • część dzieci zachowuje się jakby była młodsza niż jest w rzeczywistości
  • słabe pojęcie czasu [1g]

ROZPOZNANIE zespołu hiperkinetycznego / ADHD...

Rozpoznanie stawia lekarz, na podstawie wywiadu od rodziców lub opiekunów dziecka, rozmowy z dzieckiem, badania fizykalnego i neurologicznego dziecka.

Wskazana jest również opinia wychowawcy /pedagoga szkolnego.

1) Szczegółowy wywiad dotyczący ADHD może mieć formę pytań kwestionariuszowych.

Jest to forma wygodna zarówno dla rodzica jak i dla lekarza:

  • każde pytanie dotyczy jednego z niżej wymienionych objawów
  • w sytuacji trudności z odpowiedzią lekarz zadaje pytania pomocnicze
  • odpowiedzi wymagane od rodzica to: tak, raczej tak, chyba nie, nie.

W Polsce obowiązuje klasyfikacja ICD-10, jednak często równolegle stawia się diagnozę wg DSM-IV ze względu na możliwość wyodrębnienia podtypów w tej drugiej klasyfikacji, co może być przydatne klinicznie.

Klasyfikacja ICD-10

Klasyfikacja DSM-IV

G1. Brak uwagi.

min. 6 objawów przez min. 6 miesięcy

  1. Częste nie zwracanie bliższej uwagi na szczegóły lub częste beztroskie błędy w pracy szkolnej, pracy lub innych czynnościach.
  2. Częste trudności w utrzymywaniu uwagi na zadaniach lub czynnościach związanych z zabawą.
  3. Często wydaje się nie słyszeć tego, co zostało do niego (do niej) powiedziane.
  4. Częste trudności w postępowaniu według instrukcji albo w kończeniu pracy szkolnej, w pomocy w domu lub wypełnianiu obowiązków w miejscu pracy (ale nie z powodu zachowania opozycyjnego, ani niezrozumienia poleceń).
  5. Często upośledzona umiejętność organizowania zadań i aktywności.
  6. Częste unikanie lub silna niechęć do wykonywania zadań, wymagających wytrwałego wysiłku umysłowego, takich jak np. praca domowa.
  7. Częste gubienie rzeczy niezbędnych do niektórych zadań lub czynności, takich jak przybory szkolne, ołówki, książki, zabawki lub narzędzia.
  8. Często łatwe rozpraszanie uwagi przez zewnętrzne bodźce.
  9. Częste zapominanie o codziennych sprawach.

A1. Zaburzenia koncentracji uwagi.

min. 6 objawów przez min. 6 miesięcy

  1. Dziecko nie jest w stanie skoncentrować się na szczegółach podczas zajęć szkolnych, pracy lub w czasie wykonywania innych czynności. Popełnia błędy wynikające z niedbałości.
  2. Dziecko ma trudności z utrzymaniem uwagi na zadaniach i grach.
  3. Często wydaje się, że dziecko nie słucha tego, co się do niego mówi.
  4. Dziecko nie stosuje się do podawanych kolejno instrukcji i ma kłopoty z dokończeniem zadań szkolnych i wypełnianiem codziennych obowiązków, jednak nie z powodu przeciwstawiania się lub niezrozumienia instrukcji.
  5. Dziecko często ma trudności ze zorganizowaniem sobie pracy lub innych zajęć.
  6. Dziecko nie lubi, ociąga się lub unika zajęć wymagających dłuższego wysiłku umysłowego, jak nauka szkolna lub odrabianie zajęć domowych.
  7. Dziecko często gubi rzeczy niezbędne do pracy lub innych zajęć, np. zabawki, przybory szkolne, ołówki, książki, narzędzia.
  8. Dziecko łatwo rozprasza się pod wpływem zewnętrznych bodźców.
  9. Dziecko często zapomina o różnych codziennych sprawach.

G2. Nadmierna aktywność.

min. 3 objawy przez min. 6 miesięcy

  1. Często niespokojnie porusza rękoma lub stopami albo wierci się na krześle.
  2. Opuszcza miejsce w klasie podczas lekcji lub w innych sytuacjach, w których oczekiwane jest utrzymanie pozycji siedzącej.
  3. Często jest nadmiernie rozbiegane lub wspina się na meble w sytuacjach, w których jest to niewłaściwe (w wieku młodzieńczym lub u dorosłych może występować jedynie poczucie niepokoju).
  4. Często jest przesadnie hałaśliwe w zabawie lub ma trudności w zachowaniu spokoju w czasie wypoczynku.
  5. Przejawia utrwalony wzorzec nadmiernej aktywności ruchowej, praktycznie nie modyfikowany przez społeczny kontekst i oczekiwania.

A2. Nadruchliwość i impulsywność

min. 6 objawów przez min. 6 miesięcy

Nadruchliwość

  1. Dziecko ma często nerwowe ruchy rąk lub stóp, bądź nie jest w stanie usiedzieć w miejscu.
  2. Dziecko wstaje z miejsca w czasie lekcji lub w innych sytuacjach wymagających spokojnego siedzenia.
  3. Dziecko chodzi po pomieszczeniu lub wspina się na meble w sytuacjach, gdy  jest to niewłaściwe.
  4. Dziecko często ma trudności ze spokojnym bawieniem się lub odpoczywaniem.
  5. Dziecko często jest w ruchu; „biega jak nakręcone”.
  6. Dziecko często jest nadmiernie gadatliwe.

  

G3. Impulsywność

min. 1 objaw przez min. 6 miesięcy

  1. Często udziela odpowiedzi przed dokończeniem pytania.
  2. Często nie umie czekać w kolejce lub doczekać się swej rundy w grach lub innych sytuacjach grupowych.
  3. Często przerywa lub przeszkadza innym (np. wtrąca się do rozmów lub gier innych osób)
  4. Często jest nadmiernie gadatliwe. 

 

Impulsywność

7. Dziecko wyrywa się z odpowiedzią zanim zostanie sformułowane pytanie.

8. Dziecko często ma kłopoty z zaczekaniem na swoją kolej.

9. Dziecko często przerywa lub przeszkadza innym (np. wtrąca się do rozmowy lub zabawy).

 

 

G4. Początek zaburzenia nie później niż w wieku 7 lat.

B. Niektóre upośledzające funkcjonowanie dziecka objawy zaburzeń koncentracji uwagi lub nadpobudliwości psychoruchowej ( nadruchliwości, impulsywności) ujawniły się przed 7 rokiem życia.

G5. Całościowość.

Kryteria są spełnione w więcej niż w 1 sytuacji, np. połączenie braku uwagi i nadaktywność występujące i w szkole i w domu lub zarówno w szkole, jak i w innych okolicznościach gdzie dziecko jest obserwowane, takich jak klinika.

C. Upośledzenie funkcjonowania dziecka spowodowane tymi objawami występuje w 2 lub więcej sytuacjach ( np. w szkole i w domu).

G6. Objawy od G1 do G3 powodują istotne klinicznie cierpienie lub upośledzenie w zakresie funkcjonowania społecznego, szkolnego lub zawodowego.

D. Stwierdza się klinicznie istotne upośledzenie funkcjonowania społecznego, zawodowego lub szkolnego ( w zakresie edukacji).

G7. Zaburzenie nie spełnia kryteriów całościowych zaburzeń rozwojowych, epizodu maniakalnego, epizodu depresyjnego, ani zaburzeń lękowych.

E. Objawy u dziecka nie występują w przebiegu przetrwałych zaburzeń rozwojowych, schizofrenii lub innych psychoz i nie można ich trafniej uznać za objawy innego zaburzenia psychicznego ( np. zaburzeń nastroju, lękowych, dysocjacyjnych lub nieprawidłowej osobowości).

Podtypy ADHD wg klasyfikacji DSM-IV

podtyp mieszany

spełnione równocześnie min. 6 objawów zaburzeń koncentracji uwagi + min. 6 obj. nadruchliwości i impulsywności

podtyp z przewagą

zaburzeń koncentracji uwagi

spełnione min. 6 objawów zaburzeń koncentracji uwagi

 

podtyp z przewagą

nadruchliwości i nadmiernej impulsywności

spełnione min. 6 objawów nadruchliwości i impulsywności

 

[1h]

2) objawy nadruchliwości lub zaburzenia koncentracji uwagi mogą występować również w przebiegu innych problemów zdrowotnych, których wykluczenie może wymagać badań dodatkowych.

Są to:

  • nadczynność tarczycy
  • zatrucie ołowiem
  • znaczny przerost trzeciego migdałka
  • ch. genetyczne i metaboliczne ( fenyloketonuria, zespół Wiliamsa, neurofibromatoza, Fra X, niedobór G6PD)
  • płodowy zespół alkoholowy (FAS)
  • padaczka
  • następstwo urazów głowy i stanów zapalnych OUN
  • zaburzenia lękowe
  • zespół maltretowanego dziecka
  • upośledzenie umysłowe
  • całościowe zaburzenia rozwoju ( np. zespół Aspergera)
  • nadużywanie substancji psychoaktywnych
  • zaburzenia nastroju: zespoły depresyjne, maniakalne, hipomania
  • zaburzenia psychotyczne
  • przewlekłe przyjmowanie leków!: barbiturany, benzodiazepiny, leki p/padaczkowe, laki antyhistaminowe, teofilina, sympatykomimetyki, izoniazyd, sterydy [1i]

3) ADHD może nieraz współwystępować z innymi problemami, które należy następnie uwzględnić w planowaniu postępowania  terapeutycznego, np:

  • zaburzenia zachowania, zwłaszcza opozycyjno-buntownicze
  • lęk, depresja
  • moczenie mimowolne
  • zanieczyszczanie się
  • zaburzenia tikowe [1j]

Dopiero rozpoznanie i uświadomienie sobie problemu pozwala na skuteczną pomoc dziecku. Pomaganie to nieraz wymaga znacznego wysiłku, zwłaszcza na początku, kiedy dojść musi do zmian w samym postrzeganiu  problemu, jednak cóż nie jest ważniejsze dla kochającego rodzica niż zdrowie i pomyślny rozwój własnego dziecka! 

Bibliografia

  1. Wolańczyk T., Kołakowski A., Pisula A., Skotnicka M.: Dziecko z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej (ADHD). Objawy i sposoby pomocy. Wydane przez autorów, Centrum CBT W-wa, dzięki grantowi edukacyjnemu firmy Eli Lilly. Strony: a-5, b-9-10, c- 38, d-15-17, e-14, f-11-13, g-18, h-5-8, i-31-32, j-32
  2. Wolańczyk T., Komender J.: Zaburzenie hiperkinetyczne. W: Psychiatria dzieci i młodzieży.(Red.): Namysłowska I.PZWL W-wa 2004, strony: a-201-203, b-206

Informacje przygotowały studentki Koła Naukowego Psychiatrii i Psychiatrii Dzieci i Młodzieży-. Daniela Ferda i Zofia Mandrela  pod kierownictwem opiekuna Koła – dr n.med. Małgorzaty Janas-Kozik. Koło działa przy Katedrze i Klinice Psychiatrii i Psychoterapii ŚAM w Katowicach. Kierownik Katedry i Kliniki: Dr hab. n. med. prof. nadzw. ŚAM Irena Krupka –Matuszczyk.

Autor opracowania:
Daniela Ferda, Zofia Mandrela
Recenzenci:
dr n.med. Małgorzata Janas-Kozik
Źródło tekstu:
Medforum

Komentarze do artykułu

Ankieta

  

NFZ to:

Konkurs na forum
Konkurs tematyczny