12-24 MIESIĄC ŻYCIA

Po ukończeniu I roku życia tempo wzrostu zmniejsza się, średni przyrost długości ciała w drugim roku wynosi 12 cm a masy ciała około 2,5 kg. Można zauważyć zmniejszenie łaknienia, co niepokoi rodziców. Tkanka tłuszczowa jest mniej obfita i dziecko staje się bardziej smukłe i umięśnione. W związku z przyjęciem wyprostowanej pozycji ciała dziecko sylwetka dziecka się zmienia; pojawia się lordoza – zagłębienie kręgosłupa, brzuszek jest wypięty ku przodowi.

Dziecko chodzi bez pomocy około 15 miesiąca, a w 20 biega i wchodzi na chody. Po ukończeniu 24 miesięcy swobodnie porusza się, nie zważając na przedmioty i niebezpieczeństwo, wymaga stałego nadzoru. Zaczyna mówić w wieku12-18 miesięcy, ale jest to również cecha indywidualna. Zwykle im później zaczyna mówić, tym szybciej rozwija się mowa pełna. W zachowaniu naśladuje matkę, ale bawi się samo, zawłaszczając dla siebie zabawki. W drugim roku życia zaczyna zgłaszać swoje potrzeby fizjologiczne.

Sygnały ostrzegawcze w rozwoju dziecka powinny być wyróżniane w 3 kategoriach:

1. U - w sferze umysłowej
2. E - w sferze emocjonalno-społecznej
3. R - w sferze ruchowej

18 MIESIĄC – SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE W ROZWOJU

U – nie wkłada i nie wyjmuje małych przedmiotów z większych, nie wskazuje przynajmniej jednej części ciała, nie mówi 5-8 słów
E - nie pokazuje palcem lub nie mówi o co prosi, nie naśladuje i nie pomaga w czynnościach codziennych, nie używa łyżeczki, nie pije samo z kubka
R – nie chodzi samodzielnie, nie schyla się po zabawki, nie wspina się na sprzęty

Szczególnej oceny wymaga rozwój mowy biernej i czynnej dziecka, jego zdolności rozumienia prostych sytuacji z życia codziennego

24 MIESIĄC – SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE W ROZWOJU

U – nie wskazuje części ciała, ani 2-4 nazwanych przedmiotów na obrazkach, nie buduje wieży z 4-6 klocków, nie potrafi dopasowywać różnokształtnych elementów do odpowiednich otworów, nie bazgrze, nie naśladuje kreski w rysowaniu, nie łączy po 2 słowa w zdanie np.: mama da
E - nie pomaga w prostych czynnościach domowych, nie rozbiera się, nie potrafi samo umyć rąk, nie zgłasza pragnień np.: picia, jedzenia, nie wykonuje 2 poleceń: „weź lalę”, „daj lali pić”
R – nie chodzi po schodach trzymane za rękę, nie biega, nie kopie, nie rzuca piłki

Jeśli 2-letnie dziecko nie przejawia dążenia do usamodzielnienia się, poznawania świata, należy zastanowić się, czy wynika to bardziej z faktu braku odpowiedniej stymulacji w domu czy deficytów rozwojowych.

3 ROK ŻYCIA

Dziecko zaczyna uświadamiać sobie przynależność do własnej płci, zaczyna rozumieć, że rośnie i będzie kiedyś dorosłe. Bawi się już z innymi dziećmi, naśladując ich zabawę. Pojawiają się zachowanie lękowe, np. agresja na oderwanie od matki (pójście do przedszkola). Ukończenie 3 roku życia zamyka fazę rozwoju wczesnodziecięcego, którego wspólne cechy określają:

• ciągle intensywny, ale wyraźnie zmniejszający się dynamizm wzrastania
• intensywny rozwój narządu ruchu,
• rozrost tkanki tłuszczowej
• najszybsze tempo rozwoju ośrodkowego układu nerwowego
• stabilizacja wyprostowanej pozycji ciała
• uzyskanie pełnego uzębienia mlecznego
• pełny rozwój mowy.

30 MIESIĄC – SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE W ROZWOJU

U – dziecko nie wskazuje przedmiotów wg nazwy, nie naśladuje kresek poziomych i pionowych w rysowaniu, nie buduje prostych zdań,
E - nie podejmuje wspólnych zabaw z dorosłymi, nie wykazuje inicjatywy, twórczości, brak zabaw tematycznych i konstrukcyjnych, nie wykonuje prostych czynności samoobsługi: mycia, jedzenia, ubierania, sygnalizowania potrzeb fizjologicznych, nie przejawia własnej woli, zróżnicowanych reakcji na różne sytuacje społeczne
R – nie wchodzi i nie schodzi ze schodów samodzielnie, nie skacze z miejsca, nie podnosi szklanki z wodą lub kruchego przedmiotu

Jeśli dziecko w tym wieku jest nadmiernie związane z matką, nie przejawia zachować świadczących o własnej odrębności i samodzielności, należy podjąć intensywne działania diagnostyczno-terapeutyczne.

36 MIESIĄC – SYGNAŁY OSTRZEGAWCZE W ROZWOJU

U – nie rozpoznaje przedmiotów wg użytku, nie buduje mostu z 3 klocków, nie próbuje rysować koła, nawlekać korali, nie mówi zdaniami, ma ubogi słownik, nie posługuje się wszystkimi częściami mowy, zaimkiem „ja”, mówi niewyraźnie
E - nie przejawia własnego „ja”, własnej woli i pragnień, nie rozstaje się z matką, nie jest samodzielne w prostych czynnościach życia codziennego, nie sygnalizuje i nie załatwia samodzielnie potrzeb fizjologicznych
R – nie stoi na jednej nodze przez chwilę, nie pedałuje na rowerku, nie próbuje wykonać szerokiego skoku.

3-letnie dziecko prawidłowo rozwinięte powinno całkowicie opanować umiejętność swobodnego poruszania się, samoobsługi w prostych czynnościach życia codziennego, posługiwania się zdaniami i bogatym słownictwem oraz wykazywać własną psychiczną odrębność i autonomię.

Materiały źródłowe

1. T. Hellbrügge, J., Hermann von Wimpffen: Pierwsze 365 dni życia dziecka. Fundacja na Rzecz Dzieci Niepełnosprawnych, Warszawa 1992.
2. M. Dyga-Konarska, A.Bielawska: Sygnały ostrzegawcze w rozwoju psychoruchowym dziecka do lat 3. Informator dla pediatrów i rodziców. Warszawa 2000.
3. M.Rybakowa, O.Torbus: Kryteria oceny rozwoju psychoruchowego dziecka w wieku od 0-3 lat i fizycznego do lat 18. W: Wybrane problemy pediatryczne w praktyce lekarza rodzinnego. Red.: I.Norska-Borówka, W.Lukas. ŚAM 1999.