Jak wykazują badania socjologiczno-medyczne, liczba osób nieletnich sięgających po narkotyki rośnie. Młodzież coraz częściej stawia „na tej samej półce” alkohol, papierosy oraz marihuanę a także nierzadko inne środki odurzające. Dlaczego tak się dzieje? Co pociąga osoby nieletnie ku tego typu atrakcjom? Na pewno ogromne znaczenie mają tutaj: relatywnie niska cena, dostępność oraz moda. Jednakże jak to się dzieje, że jedni uczują opór przed spróbowaniem, inni to czynią w celu „rozpoznania” a inni bardzo szybko przywiązują się do substancji psychoaktywnych?

Istnieją pewne cechy osobowościowe oraz zachowania młodych ludzi, które mogą predysponować do brania narkotyków w przyszłości. Należą do nich: buntowniczość, nonkonformizm, tolerancyjność wobec niezwykłych lub dewiacyjnych zachowań, a także stosunkowo mało wygórowane ambicje i niewielkie zainteresowanie nauką w szkole czy chęcią zrobienia kariery, jak również niezależny umysł, chęć polegania na samym sobie oraz niechęć do przestrzegania zasad.

Można także przypuszczać, iż łatwiej będzie wziąć narkotyki osobie, która nie ma swojej pasji, czegoś co ją pochłania i zajmuje jej znaczną część wolnego czasu. Część młodzieży biorąca narkotyki ma za sobą drobne wykroczenia, lubi demonstracyjnie pić wino czy piwo oraz wcześnie rozpoczyna współżycie seksualne. Pozostała część pochodzi z tzw normalnych domów, gdzie jednak nie zawsze dziecko czuje się naprawdę kochane i akceptowane, gdzie czasem rodzice nie mają czasu porozmawiać z nim o drobnych kłopotach, radościach, smutkach, rzeczach mniej lub bardziej ważnych dla ich syna czy córki.

Dzieci osoby nadużywającej alkoholu lub osoby, która zawsze nosi przy sobie receptę na jakieś środki psychoaktywne, częściej zażywają narkotyki inne niż marihuana – z czego można wysunąć wniosek, iż przyjęły one od rodziców pogląd, że stres wymaga chemicznego rozładowania.  Spożycie narkotyków jest wyższe u sierot i półsierot, dzieci pochodzących z rodzin o wysokim poziomie stresu oraz konfliktowych a także tych, którzy sami używali kiedyś narkotyków lub pili nałogowo alkohol. Jest również wyższe w rodzinach, gdzie dzieci są traktowane zbyt pobłażliwie i tolerancyjnie, co może wiązać się z niezaspokojeniem potrzeby jasnych i adekwatnych reguł postępowania.

Bezpośrednimi dowodami na to, że dziecko przyjmuje narkotyki są: dziwnie wyglądające niedopałki papierosów, szklane lufki, proszek w zwitkach papieru, małe plastikowe torebki, tabletki lub kapsułki. Ci, którzy regularnie wdychają rozpuszczalnik, pozostawiają często wyraźne ślady: podejrzany zapach wydobywający się z łazienki lub dziwny zapach oddechu, w koszu na śmieci plastikowe torby, puszki, butelki lub szmaty: plamy na ubraniach lub pościeli, wypłowiałe rękawy (od ukradkowego wdychania); wypryski lub ranki w okolicach ust i nosa, popękane czy wysuszone usta, chroniczny kaszel i przeziębienie. Odkrycie igieł, strzykawek lub ampułek świadczy, że problem jest poważny.

Pośrednie dowody tj. zachowanie dziecka, nie są zwykle tak oczywiste, jednakże złożone w całość mogą przedstawić lepszy obraz sytuacji. Następuje w tym czasie zwykle zmiana zachowania osoby, zmieniają się jej pory snu - chodzi po domu w nocy, ma poważne trudności z obudzeniem się rano i jeszcze większe ze wstaniem. Występuje wtedy często spadek apetytu i chudnięcie lub przeciwnie – pochłanianie gór jedzenia, zmienne humory i nieoczekiwane zachowania, senność i apatia, ale też nerwowość i drażliwość; zmniejszone możliwości koncentracji; nienaturalna bladość i ciągłe zmęczenie; brak zainteresowań; podejrzane, tajemnicze zachowanie.

Bardziej dokładne opisy zachowań po spożyciu wybranych narkotyków, możliwe konsekwencje, czas działania narkotyku i wykrycia w moczu przedstawiono poniżej.

1) MARIHUANA (THC) susz-5% aktywnego środka; haszysz-15%; olej haszyszowy-30%

objawy użycia i możliwe konsekwencje

wielomówność, wesołkowatość, poczucie absurdu, euforia lub lęk, podejrzliwość;  wzrost ciśnienia krwi, przyspieszenie tętna, przekrwienie gałek ocznych, spojówek, wysuszenie błony śluzowej jamy ustnej, suchy kaszel, obrzęki powiek, bóle i zawroty głowy, zwiększony apetyt, zaburzenia pamięci; może wystąpić łagodny zespół urojeniowy zwykle o treści prześladowczej, zdarzają się objawy depersonalizacji; ryzyko eskalacji innych środków oraz wystąpienie zespołu amotywacji

czas działania

1-3 godzin

czas możliwego wykrycia substancji

w moczu 14-30 dni

2) AMFETAMINA (AMP) - stymulant

objawy użycia i możliwe konsekwencje

nerwowość, drażliwość, potrzeba współzawodnictwa, agresywność;  charakterystyczny zapach ciała, poczucie obecności insektów, tachykardia, nasilona potliwość/dreszcze, rozszerzenie źrenic, podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi, utrata łaknienia/spadek masy ciała; niebezpieczeństwo zapaści sercowo-naczyniowej i udaru mózgu

czas działania

2-4 godzin

czas możliwego wykrycia substancji

w moczu do 36 godzin

3) ECSTAZY- MDMA (amfetamina + meskalina, czasami dołączana strychnina) – stymulant halucynogenny

objawy użycia i możliwe konsekwencje

halucynacje, pobudzenie, lęk lub niepokój, który może przerodzić się w poczucie paniki lub utraty kontroli, depresja, niezdarność ruchów, brak koordynacji, słaba koncentracja; gwałtowny wzrost temperatury ciała, przyspieszone bicie serca, zawroty głowy, omdlenia, mdłości lub wymioty; może wystąpić tzw flashback – czyli niespodziewane nawroty działania narkotyku; często brane przez młodzież podczas koncertów.

czas działania

4-6 godzin

czas możliwego wykrycia substancji

w moczu do 5 dni

4) LSD - halucynogen

objawy użycia i możliwe konsekwencje

halucynacje, depersonalizacja, zaburzenia nastroju i myślenia (lęk, depresja, myśli urojeniowe o treści odnoszącej lub prześladowczej),  brak koordynacji ruchowej, zaburzenia orientacji przestrzennej, działanie pod wpływem fantazji (np. że umie się latać), mogą wystąpić nagłe zaburzenia o obrazie paniki, wrażenie bycia nadczłowiekiem, wrażenie utraty kontroli, poczucie zapadania się ciała i zmiany jego kształtu, poczucie nadchodzącego szaleństwa, nieodwracalnego uszkodzenia mózgu; rozszerzenie źrenic, przyspieszenie czynności i kołatanie serca, obfite poty, pogorszenie ostrości wzroku, drżenie, zaburzenie koordynacji ruchowej.

czas działania

8-12 godzin

czas możliwego wykrycia substancji

w badaniach europejskich nie wykrywany w moczu ani we krwi

5) OPIATY (MORFINA, HEROINA, BROWN SUGER – w formie palenia)

objawy użycia i możliwe konsekwencje

spadek aktywności, senność, zamazanie mowy, upośledzenie uwagi i pamięci, zniesienie odczuwania bólu, utrata łaknienia, obniżenie ciśnienia krwi i temperatury ciała, potliwość, płytki oddech; możliwość depresji oddechowej oraz porażenia płata oddechowego

czas działania

6-12 godzin, heroina: do 18 godzin

czas możliwego wykrycia substancji

w moczu do 10 dni

Jak mamy zatem się zachować, co robić, jeśli na podstawie pewnych sygnałów podejrzewamy, że nasze dziecko przyjmuje narkotyki. Z kilku powodów nie powinno się reagować zbyt gwałtownie. Po pierwsze – niektóre z tych sygnałów są równocześnie oznakami normalnego dorastania. Jeśli jednak są to objawy narkomanii, trzeba uważać, by nie pogorszyć sytuacji. Gniew lub użycie siły mogą spowodować zbyt duże napięcie u dziecka, zwłaszcza jeśli niedawno przyjęło środek odurzający (takie przeżycie u dziecka pod wpływem kleju może doprowadzić do ataku serca, a po zażyciu LSD wywołać silny atak paniki).

Najlepiej najpierw wysłuchać co dziecko ma do powiedzenia, starając się zrozumieć jego trudności i problemy. Groźby i kary przynoszą krótkotrwałe i powierzchowne rezultaty. Konieczne jest zdobycie zaufania dziecka, nawiązanie z nim lepszego kontaktu i przywrócenie nadziei. Argumenty przeciwko zażywaniu narkotyków powinny być dostosowane do wieku dziecka (np. mówienie o tym, że marihuana może spowodować raka płuc nie zwróci szczególnej uwagi nastolatka i nie zmieni raczej jego poglądu w przeciwieństwie np. do informacji, iż może ograniczyć zdolności uczenia się, czy obniżyć wyniki osiągane w sporcie).

Nie należy liczyć, że z problemem stosowania narkotyków przez dziecko poradzimy sobie sami. Optymalnym postępowaniem jest skorzystanie z ogólnopolskiego telefonu zaufania dla osób z problemem narkotykowym: 0 801 199 990 lub zgłoszenie się do wybranej placówki pomagającej osobom z takimi problemami. Placówki takie są prowadzone przez gminy, a ich wykaz powinien znajdować się w każdym Urzędzie Miasta. Informacje o najbliższych ośrodkach zajmujących się profilaktyką uzależnień powinny też mieć rejonowe poradnie lekarskie.

L I T E R A T U R A:

1.Robson P.: Narkotyki, Medycyna Praktyczna, Kraków 1997

2. Fadeyean M. Mc: Narkotyki wiedzieć więcej. Praktyczny przewodnik dla zaniepokojonych rodziców, Emblemat, Warszawa 2000

3. Rogala – Obłękowska J.: Narkoman w rodzinie. Wskazania do terapii, Uniwersytet Warszawski, Warszawa 2002.