Zez występuje u około 4% dzieci. Może być to choroba wrodzona lub nabyta. Zez może mieć charakter stały lub też ujawniać się tylko okresowo. Zez może mieć również charakter ukryty – ujawnia się dopiero w momencie zasłonięcia jednego oka, gdy dziecko patrzy drugim okiem na wprost.

Przyczyną zeza mogą być wrodzone, pourazowe lub pozapalne zmiany patologiczne w obrębie poszczególnych części oka, wady refrakcji – popularnie zwane wadami wzroku, zaburzenia dotyczące oczodołu, mięśni poruszających gałką oczną, nerwów unerwiających mięśnie gałkoruchowe oraz zaburzenia w obrębie ośrodkowego układu nerwowego.

Choroba zezowa wymaga odróżnienia od tzw. zeza pozornego – gdy budowa gałki ocznej stwarza wrażenie zeza – np. u niemowląt, u których odległość między źrenicami jest mała lub przeciwnie – przy dużej odległości między źrenicami. Stan ten nie wymaga leczenia. Odpowiednich pomiarów w celu wykluczenia tej sytuacji dokonuje okulista.