Zwiększenie się odsetka monocytów w rozmazie krwi obwodowej jest stosunkowo rzadkim zjawiskiem. Objaw ten jest opisywany głównie w przebiegu zakażenia wirusem Epsteina-Barr (mononukleoza zakaźna).

W rozmazie można wtedy stwierdzić także nietypowe postaci krwinek – tzw. mononukleary. Ponadto zwiększenie liczby monocytów wykazywano w durze brzusznym (zakażenie Salmonella typhi i paratyphi), zapaleniu wsierdzia i w ziarnicy złośliwej. Obiektywnym wykładnikiem zwiększenia liczby monocytów jest ich bezwzględna wartość we krwi, a nie tylko procent w rozmazie.