Zaloguj
Reklama

Zespół jelita drażliwego u dzieci - część 3: farmakoterapia

Autor/autorzy opracowania:

Kategorie ICD:

Kategorie ATC:


Zespół jelita drażliwego u dzieci - część 3: farmakoterapia
Fot. medforum
(5)

Trzecia część opracowania poświęconego zespołowi jelita drażliwego (IBS) omawia w skrótowej formie leki stosowane w przewlekłym leczeniu IBS oraz zasady doboru poszczególnych grup preparatów do objawów występujących u pacjenta (terapia celowana).

Znajomość różnorodnych mechanizmów patogenetycznych, związanych z powstawaniem objawów klinicznych IBS, umożliwia bardziej precyzyjny dobór preparatu dopasowanego do indywidualnego pacjenta i jego dominujących dolegliwości. Sprawia to, że farmakoterapia IBS, pomimo że nadal nie jest leczeniem przyczynowym sensu stricto, może jednak być nazwana „terapią ukierunkowaną (celowaną)”. Poniżej przedstawiono krótki przegląd dostępnych opcji terapeutycznych.

1) Leki spazmolityczne (rozkurczowe) i zespół jelita drażliwego

Leki spazmolityczne są logicznym wyborem u pacjentów, u których dominują dolegliwości bólowe i kolkowe, z komponentą skurczową jelit.

 "Klasyczne" leki cholinolityczne (parasympatykolityczne).

Ich najważniejszym przedstawicielem jest atropina, która w postaci czystej była składnikiem wielu receptur przeciwkolkowych lub przeciwbólowych. Do dziś jest zawarta w takich preparatach złożonych jak czopki Tolargin czy tabletki Reasec. Podobnie działają półsyntetyczne pochodne atropiny, jak np. butylobromek hioscyny (Buscolysin, Buscopan, Scopolan). Ze względu na uogólnione działanie tych substancji na cały układ autonomiczny cechują się one licznymi działaniami ubocznymi, które ograniczają ich przydatność. Możliwe do stosowania doraźnego.

Antagoniści kanałów wapniowych

Istnieje na rynku wybiórczy antagonista kanałów wapniowych w jelitach- pinaweryna (Dicetel), dobrze tolerowany i skuteczny w leczeniu bólów brzucha i wzdęć u pacjentów z zespołem jelita drażliwego (dawka dla dorosłych 3x50 mg). Niestety preparat nie jest jeszcze zarejestrowany w Polsce. 

Leki o bezpośrednim działaniu rozkurczającym mięśniówkę gładką (miolityczne).

- Mebeverine hydrochloride (Duspatalin, Duspatalin retard): tabl. powl. 135 mg, kaps. retard 200 mg, susp. 10 mg/ml (200 ml).

Popularny lek do przewlekłego stosowania w czynnościowych bólach brzucha i zespole jelita drażliwego. Działa bezpośrednio i selektywnie na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, w tym jelita grubego. Zarejestrowany do stosowania u dzieci po ukończeniu 3 roku życia (w wieku 4 lat dawka 3x2,5 ml, 5-9 lat: 3x5 ml). U dorosłych średnia dawka 3x1 tabl. lub 2x1 kapsułka retard.

- Papaverine hydrochloride (Papaverinum hydrochloricum): amp. 40 mg/2 ml

- Drotaverine hydrochloride (NO-SPA, NO-SPA forte): tabl. 40 i 80 mg, amp. 40 mg/2 ml i 80 mg/4 ml.

Papaweryna i drotaweryna to często stosowane spazmolityki, przeznaczone szczególnie do doraźnego stosowania w stanach skurczowych, kolkowych. NO-SPA może być stosowana u dzieci od 3 roku życia (40 mg/dobę w 2-3 dawkach), papaweryna domięśniowo jest dopuszczona nawet u małych niemowląt: od 3 m.ż 4-8 mg jednorazowo (maksymalnie 4 dawki dziennie).

2) Leki prokinetyczne w zespole jelita drażliwego

Jest to grupa leków szczególnie chętnie stosowana u pacjentów z zaparciami i innymi  objawami zwolnionego pasażu jelitowego. Najczęściej stosowane preparaty to:

- Cisapride (Coordinax, Gasprid): tabl. 5 i 10 mg, zawiesina 1 mg/ml

Lek o działaniu agonistycznym na receptory 5-HT4. Zwiększa napięcie dolnego zwieracza przełyku oraz pobudza perystaltykę dalszych odcinków przewodu pokarmowego. Z uwagi na potencjalne działanie kardiotoksyczne (wydłużanie odstępu QT) wskazania do jego stosowania ograniczono do leczenia objawowego refluksu żołądkowo-przełykowego u dzieci do 18. miesiąca życia oraz nasilonych zaburzeń opróżniania żołądka o różnej etiologii. W niektórych krajach został całkowicie wycofany z rynku farmaceutycznego. Nie wolno stosować go razem z innymi lekami mogącymi wydłużać odstęp QT (antybiotyki makrolidowe, azolowe leki przeciwgrzybicze, astemizol i inne). Dawka dla niemowląt i dzieci młodszych: 0,2 mg/kg 3-4 x dziennie. W leczeniu zaparć można podawać w dwóch dawkach.

- Metoclopramide hydrochloride (Metoclopramidum, Gastrosil, Reglan): tabl. 10 mg, amp. 10 mg/2 ml

Niespecyficzny antagonista dopaminy o działaniu zarówno ośrodkowym, jak i obwodowym. W porównaniu do cizapridu działa bardziej wybiórczo na górny odcinek przewodu pokarmowego. Rzadko stosowany przewlekle z uwagi na rozległe i nasilone działania uboczne dotyczące układu pozapiramidowego (kręcz szyi, dyskinezy, objawy zespołu Parkinsona) i endokrynnego (mlekotok, ginekomastia).

- Erythromycin estolate (Erythromycinum): tabl. 200 mg, pro susp. 125 mg/5 ml

Oprócz działania antybiotykowego erytromycyna jest też agonistą receptorów motylinowych. Co ciekawe działanie prokinetyczne erytromycyny występuje przy podawaniu dawek wielokrotnie mniejszych niż „dawka antybiotykowa”, co umożliwia przewlekłe podawanie leku jako prokinetyka bez istotnych działań ubocznych. Średnia dawka prokinetyczna wynosi 2-3 mg/kg na dawkę. Erytromycyna oraz nie zarejestrowany w Polsce domperidone (Motilium) są bardzo popularnymi lekami prokinetycznymi w USA i w Europie Zachodniej.

3) Leki działające na receptory serotoninowe i leczenie zespołu jelita drażliwego

Zalecane zwłaszcza u pacjentów z objawami nadwrażliwości trzewnej. Istnieje kilka grup preparatów działających na różne rodzaje receptorów: 

Agoniści receptora 5-HT1 to leki dobrze znane neurologom leczącym migrenę. Należą do nich między innymi sumatriptan (Imigran), czy zolmitriptan (Zomig). Okazało się, że są one skuteczne również u pacjentów z poposiłkowymi bólami brzucha i objawami wczesnego nasycania się małymi porcjami pokarmu. 

Antagoniści receptora 5-HT3 mają działanie przeciwwymiotne i zmniejszające odczuwanie bólu trzewnego. Najpopularniejszym lekiem z tej grupy jest ondansetron (Zofran, Atossa), stosowany głównie w profilaktyce nudności i wymiotów u chorych poddawanych chemioterapii. Podobnie działają granisetron (Kytril) i tropisetron (Navoban). Do leczenia IBS zarejestrowany został inny antagonista 5-HT3 - alosetron (Lotronex), który wykazał się dużą skutecznością w zmniejszaniu dyskomfortu i bólu brzucha u pacjentów z postacią biegunkową. 

Agoniści receptora 5-HT4 (np. opisany wcześniej cizaprid) pobudzają motorykę przewodu pokarmowego. Bardzo obiecujące są rezultaty badań klinicznych nowego leku z tej grupy o nazwie tegaserod (Zelnorm). Szczególnie skuteczny jest on u pacjentów z IBS z zaparciami.

4) Leki działające na receptory opioidowe

- Trimebutine (Debridat, Tribux): tabl. powl. 100 mg, pro susp. 24 mg / 5 ml (250 ml).

Popularny lek do przewlekłego stosowania w czynnościowych bólach brzucha. Jest agonistą obwodowych receptorów enkefalinergicznych. Dzięki powinowactwu do różnych typów receptorów opioidowych (kappa, delta, mi) może być stosowany zarówno u pacjentów z zaparciami, jak i z biegunkami. Przeciętna dawka u dorosłych to 3 x 1 tabletka, u dzieci: od 2 x 2,5 ml u niemowląt poniżej 6 miesiąca życia, do 3 x 10 ml powyżej 6 roku życia.

- Loperamide hydrochloride (Loperamid, Imodium): kaps., tabl. 2 mg

Antagonista receptorów opioidowych mi, o wyraźnym działaniu hamującym perystaltykę jelit i zmniejszającym sekrecję w jelicie cienkim. Stosowany głównie w objawowym leczeniu postaci biegunkowej IBS. Nie należy stosować u dzieci poniżej 6 roku życia. Maksymalna dawka dobowa u dorosłych - 16 mg.

5) Leki neuroleptyczne i przeciwdepresyjne

Włączenie do przewlekłego leczenia u dziecka preparatu o działaniu neuroleptycznym wzbudza uzasadnione obawy zarówno u lekarza jak i u rodziców. W wybranych przypadkach jest to jednak trafny wybór. Dotyczy to zwłaszcza nastolatków ze stwierdzanymi w badaniu psychologicznym i/lub psychiatrycznym zaburzeniami nastroju i cechami depresji. Preparatami najczęściej zalecanymi w leczeniu IBS z komponentą depresyjną są:

- Sulpiride (Sulpiryd): syrop 25 mg/5 ml lub 100 mg/5 ml, kaps. 50 i 100 mg, tabl. 200 mg

Selektywny inhibitor receptorów dopaminergicznych D2. Już w małych dawkach (50-100 mg na dobę) wykazuje wyraźne działanie prokinetyczne. Zalecany zwłaszcza w zaburzeniach psychosomatycznych przebiegających z uporczywymi zaparciami.

- Doxepine (Doxepin, Sinequan): kaps. 10 i 25 mg, amp. 50 mg/2 ml

Lek z grupy trójcyklicznych leków przeciwdepresyjnych o dodatkowym działaniu przeciwlękowym i uspokajającym. Zwalnia perystaltykę i zmniejsza sekrecję jelitową. Zalecany szczególnie w zaburzeniach nerwicowych z lękiem i somatyzacją objawów psychicznych. W zaburzeniach psychosomatycznych z objawami ze strony przewodu pokarmowego wystarcza zazwyczaj minimalna dawka 1-2x dziennie po 10 mg.

- Amitriptyline hydrochloride (Amitriptylinum): draż 10 i 25 mg, amp. 50 mg/2 ml

Podobnie jak doxepine należy do trójcyklicznych leków przeciwdepresyjnych. Efektem działania przypomina leki cholinolityczne - działa spazmolitycznie i zmniejsza nadwrażliwość trzewną. Spośród powyższych trzech leków ma najsilniejsze działanie uspokajające. W leczeniu IBS stosuje się dawki wielokrotnie mniejsze od rutynowo stosowanych w leczeniu depresji i manii: zwykle wystarcza jednorazowa dawka wieczorna 10-25 mg, co zasadniczo ogranicza działania uboczne preparatu.

- Selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI)

Jest to cała grupa nowoczesnych leków przeciwdepresyjnych i poprawiających nastrój, o stosunkowo niewielkich działaniach ubocznych. Leki z tej grupy, oprócz działania ośrodkowego wyraźnie zmniejszają nadwrażliwość trzewną. Najczęściej stosowane preparaty to: fluoksetyna (Prozac, Deprexetin, Bioxetin - tabl., kaps. 10 i 20 mg), sertralina (Zoloft - tabl. powl. 50 mg) i fluwoksamina (Fevarin - tabl. powl. 50 i 100 mg).

(5)
Reklama
Komentarze