Serwisy Medforum

Zakażenia pneumokokowe u dzieci

Zakażenia pneumokokowe u dzieci
Fot. medforum
(5)

Zakażenia bakterią Streptococcus pneumoniae (popularnie zwaną pneumokokiem) są przyczyną wielu poważnych zachorowań wśród dzieci. Od pewnego czasu istnieją skuteczne szczepionki przeciwko tej bakterii. Artykuł przedstawia różnorodne zagrożenia związane z zakażeniem pneumokokowym oraz możliwości zapobiegania tym infekcjom.

Gdyby zapytać rodziców dzieci odwiedzających Poradnie Pediatryczne, jakie bakterie stanowią najpoważniejsze zagrożenie dla zdrowia dziecka, na pewno usłyszymy popularne nazwy, takie jak: gronkowiec, Klebsiella, Salmonella, meningokok. Niektórzy przypomną sobie zapewne o cały czas obecnych w naszej populacji pałeczkach krztuśca i prątkach gruźlicy, przeciwko którym stosujemy powszechne szczepienia ochronne. Bardzo niewielu rodziców zna natomiast dwoinkę zapalenia płuc (Streptococcus pneumoniae), zwaną również pneumokokiem.

Tymczasem jest to bakteria będąca jednym z najważniejszych patogenów w praktyce pediatrycznej. Zakażenia pneumokokowe są przyczyną wielu poważnych zachorowań, w tym wielu stanów zagrożenia życia. Świadomość tego faktu jest szczególnie ważna w aspekcie rozwoju technologii szczepień ochronnych, ponieważ od paru lat są dostępne skuteczne szczepionki zapobiegające ciężkim zakażeniom pneumokokowym.

STREPTOCOCCUS PNEUMONIAE – PATOGENEZA I EPIDEMIOLOGIA

Streptococcus pneumoniae jest dwoinką Gram-dodatnią, zaliczaną do ziarniaków. Głównym źródłem zakażenia jest człowiek chory, lub zdrowy nosiciel. Istnieje wiele szczepów pneumokoków, z których najbardziej zjadliwe są tzw. szczepy otoczkowe. Przechorowanie zakażenia daje odporność tylko przeciwko konkretnemu typowi pneumokoka, tak więc możliwe jest niestety ponowne ciężkie zakażenie innym typem serologicznym. Opisano łącznie ponad 80 serotypów pneumokoka, z których silnie chorobotwórczych jest co najmniej 9.

Pneumokoki mają dużą zdolność przełamywania naturalnych barier odpornościowych człowieka, w tym zdolność przenikania przez nabłonki do krwi oraz odporność na fagocytozę (czyli odporność na wchłonięcie i zniszczenie przez komórki układu immunologicznego). Powoduje to potencjalną zdolność do wywoływania ciężkich, uogólnionych zakażeń, szerzących się drogą krwi (posocznice, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych).

CHOROBY WYWOŁYWANE PRZEZ PNEUMOKOKI

Pneumokoki wywołują u dzieci różnorodne, poważne schorzenia, spośród których należy wymienić:

  1. Zapalenia płuc
  2. Zapalenia ucha środkowego
  3. Zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu
  4. Posocznica (sepsa)
  5. Rzadsze postaci zakażeń: zapalenia wsierdzia, otrzewnej i stawów

Poniżej przedstawiono krótkie omówienie poszczególnych jednostek chorobowych.

OBRAZ KLINICZNY ZAKAŻEŃ PNEUMOKOWYCH

Ad 1

Streptococcus pneumoniae jest odpowiedzialny aż za 80% wszystkich bakteryjnych zapaleń płuc u dzieci! Szczególnie ciężko chorują osoby z obniżoną odpornością. Zakażenie pneumokokowe występuje często jako powikłanie (nadkażenie) po wirusowych zakażeniach układu oddechowego. Początek choroby jest nagły, z wysoką gorączką, uporczywym kaszlem i dusznością oraz dużymi zmianami radiologicznymi na zdjęciu rtg klatki piersiowej. Przebieg jest ciężki, aż u 25% współistnieje zapalenie opłucnej z wysiękiem opłucnowym, wymagającym niekiedy nakłuć lub drenażu opłucnej. Średnia śmiertelność w pneumokokowym zapaleniu płuc jest relatywnie wysoka – szacuje się ją na około 7%.

Ad 2

Pneumokok jest jedną z trzech najczęstszych przyczyn ostrych zapaleń ucha środkowego. W wielu krajach (np. w USA) uważa się go nawet za najczęstszą przyczynę bakteryjnych, wysiękowych zapaleń ucha środkowego. Pneumokokowe zapalenia ucha mogą prowadzić do powikłań związanych z dużą zjadliwością bakterii, takich jak przewlekłe zapalenia kości otaczających ucho środkowe, lub przejście zakażenia na struktury wewnątrzczaszkowe.

Ad 3

Pneumokoki są w naszym kraju jedną z trzech najczęstszym (po meningokokach i Haemophilus influenzae) przyczyn bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Zjadliwość pneumokoków powoduje tendencję do dużych odczynów ropnych w ośrodkowym układzie nerwowym, co prowadzi do burzliwych objawów, takich jak drgawki, zaburzenia świadomości, porażenia i niedowłady. Przebycie przez dziecko pneumokokowego zapalenia opon mózgowych i mózgu może niestety pozostawić trwałe następstwa, z których najczęstsze są głuchota, wodogłowie i padaczka.

fot. panthermedia

Ad 4

Jak podkreślono we wstępie pneumokoki cechują się dużą zdolnością do przenikania do krwi. Tak więc przy każdej infekcji pneumokokowej (zapalenie płuc, zapalenie uszu) istnieje zagrożenie powstania posocznicy (sepsy). Posocznica może prowadzić do tzw. rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego i wstrząsu – jest to bardzo poważne schorzenie grożące śmiercią. Szczególnie zagrożeni są pacjenci po usunięciu śledziony oraz z niedoborami odporności.

Ad 5

Następstwem rozsiewu bakterii drogą krwi jest przeniesienie się zakażenia w różne miejsca, np. do wsierdzia, osierdzia, stawów i otrzewnej. W każdym przypadku są to schorzenia bardzo poważne.

(5)

Recenzenci:

  • dr med. Jarosław Kwiecień, specjalista pediatra, adiunkt I Katedry Pediatrii w Zabrzu Śląskiej AM

Źródło tekstu:

  • "Zarys kliniki chorób zakaźnych" Januszkiewicz J. (red.), PZWL, Warszawa 1994
    "Program szczepień ochronnych na rok 2005" Załącznik do komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego.
    American Academy of Pediatrics: Recommended Childhood and Adolescent Immunization Schedule, United States, July-December 2004.
Komentarze