Zaloguj
Reklama

Uznanie dziecka przez ojca

Autor/autorzy opracowania:


Uznanie dziecka  przez ojca
Fot. ojoimages
(4)

Domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki dotyczy dzieci urodzonych w małżeństwie. Dwa pozostałe sposoby ustalenia ojcostwa, czyli uznanie dziecka przez ojca, jak i ustalenie ojcostwa przez sąd, dotyczą dzieci urodzonych przez kobiety nie pozostające w związku małżeńskim.

Uznanie dziecka  przez ojca

Uznanie dziecka  przez ojca jest jednym z trzech sposobów ustalenia  ojcostwa.

Domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki dotyczy dzieci urodzonych w małżeństwie. Dwa pozostałe sposoby ustalenia ojcostwa, czyli uznanie dziecka przez ojca, jak i ustalenie ojcostwa przez sąd, dotyczą dzieci urodzonych przez kobiety nie pozostające w związku małżeńskim.

 Kiedy uznanie dziecka jest skuteczne?

 Uznanie dziecka, aby było skuteczne, wymaga spełnienia wielu warunków, począwszy od tych odnoszących się do mężczyzny składającego oświadczenie, poprzez dopełnienie wymogu braku ojcostwa innego mężczyzny, jak również  uzyskania zgody odpowiednich osób- matki, dziecka, przedstawiciela ustawowego, czy też dokonania szeregu formalności.

Wymogi odnoszące się do mężczyzny to m.in. jego pełna zdolność do czynności prawnych, lub ewentualnie  ograniczona zdolność do czynności prawnych, ale wtedy do skuteczności uznania potrzebna jest  zgoda przedstawiciela ustawowego.

Powstanie zdolności do czynności prawnych łączy się z elementem obiektywnym, tj. ukończeniem osiemnastego roku życia, gdyż pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletności a pełnoletnim jest ten, kto ukończył lat osiemnaście (art.11k.c w zw. z art.10§1 Kodeksu cywilnego- dalej k.c).Warto również  nadmienić, że kodeks cywilny przewiduje przypadek w którym małoletni uzyskuje pełnoletność nie z racji osiągnięcia stosownego wieku, lecz  przez zawarcie małżeństwa i co więcej, nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa (art.10 § 2 k.c).

Wyjaśnienia wymaga jeszcze różnica pomiędzy pełną zdolnością  do czynności prawnych, niepełną i brakiem zdolności do czynności prawnych.

 Kodeks cywilny odróżnia pełną zdolność do czynności prawnych (art. 11k.c) od niepełnej (ograniczonej) zdolności do czynności prawnych, obejmującej osoby między trzynastym a osiemnastym rokiem życia i osoby częściowo ubezwłasnowolnione, oraz od braku zdolności do czynności prawnych w wypadku osób, które nie ukończyły trzynastego roku życia lub które zostały całkowicie ubezwłasnowolnione ( tak Piasecki K. Komentarz do art. 11 kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna. Komentarz, Zakamycze, 2003.)

Dopuszczalne jest złożenie oświadczenia o uznaniu dziecka przez ojca mającego ograniczoną zdolność do czynności prawnych, ale  potrzebna jest w tym celu zgoda jego przedstawiciela ustawowego (art. 74  k.r.o.).  Przedstawicielami ustawowymi dziecka podlegającego władzy rodzicielskiej są rodzice (art. 98 k.r.o.) lub opiekun (art. 145 k.r.o.).

Niedopuszczalne jest, aby  przedstawiciel ustawowy ojca nie mającego pełnej zdolności do czynności prawnych uznał w jego imieniu dziecko ( art. 73. k.r.o), bowiem oświadczenie o uznaniu dziecka jest aktem ściśle osobistym, i dlatego też mężczyzna może je złożyć tylko i wyłącznie osobiście.

Kolejnym warunkiem potrzebnym do skutecznego uznania dziecka jest ustalenie  braku ojcostwa innego mężczyzny.

Jeżeli nie zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż jego matki, albo gdy domniemanie takie zostało obalone, ustalenie ojcostwa może nastąpić albo przez uznanie dziecka przez ojca, albo na mocy orzeczenia sądu, o czym stanowi art. 72 ustawy z dnia z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( zwany dalej k.r.o).

Według tego przepisu ustalenie ojcostwa przez uznanie dziecka przez ojca (lub na mocy orzeczenia sądowego) może nastąpić dopiero wtedy, gdy nie zachodzi domniemanie z art. 62 § 1 k.r.o., tzn. gdy dziecko nie urodziło się w czasie trwania małżeństwa jego matki albo gdy ojcostwo męża matki zostało skutecznie zaprzeczone (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1966r.). Mężczyzna może więc  uznać tylko takie dziecko, co do którego brak jest ustalenia ojcostwa.

Następnym etapem będzie uzyskanie zgody.

Mając na względzie fakt, że osobami zainteresowanymi uznaniem są także matka dziecka i samo dziecko, kodeks rodzinny i opiekuńczy dla skuteczności uznania wymaga zgody matki i dziecka, choć  czasami przewiduje w tym względzie modyfikacje.

Dziecko może być uznane bez względu na jego wiek, a więc zarówno małoletnie, jak i pełnoletnie a nawet dziecko nie urodzone, jeżeli zostało już poczęte (art. 74 k.r.o).

Możliwe jest także uznanie dziecka po jego śmierci, ale tylko w przypadku gdy pozostawiło ono zstępnych przez których rozumiemy dzieci, wnuki, prawnuki itd.

Wracając do tematu uzyskania zgody matki i dziecka należy rozróżnić, czy ma dojść do  uznania dziecka poczętego, dziecka małoletniego, czy tez takiego które osiągnęło już pełnoletność. 

Do uznania dziecka poczętego zawsze potrzebna jest zgoda matki, co oznacza, że ustawa kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje sytuacji w których  można by  zgodę matki zastąpić, tak jak to ma miejsce w przypadku dziecka małoletniego, lub tez pod pewnymi warunkami zrezygnować z jej uzyskania jak to się dzieje gdy dziecko jest pełnoletnie. 

Otóż jeżeli dziecko jest jeszcze małoletnie do jego uznania potrzebna jest zgoda matki, z tym, że jeżeli matka nie  żyje albo  jeżeli nie przysługuje jej władza rodzicielska, bądź porozumienie się z matką napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, zamiast jej zgody potrzebna jest zgoda ustawowego przedstawiciela dziecka (art.77§1 k.r.o) natomiast zgoda samego małoletniego nie jest wymagana. Jeszcze inaczej sytuacja wygląda w przypadku pełnoletniego. Jeżeli dziecko jest pełnoletnie do uznania potrzebna jest jego zgoda oraz zgoda matki, chyba że matka nie żyje albo że porozumienie się z nią napotyka na trudne do przezwyciężenia przeszkody.

Kodeks przewiduje trzy terminy na wyrażenie zgody. Zgoda może być wyrażona bądź przed uznaniem, bądź jednocześnie z nim, bądź w ciągu trzech miesięcy od daty uznania. Trzymiesięczny termin należy obliczyć zgodnie z art. 112 kodeksu cywilnego (zobacz podstawa prawna art.112 k.c).Tak więc jeśli dziecko uznane zostanie 1 stycznia 2006r. to trzymiesięczny termin na wyrażenie zgody upływa z końcem dnia 1 kwietnia 2006r.

 Oświadczenie o uznaniu dziecka

 Uznanie dziecka może nastąpić przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo przed sądem opiekuńczym, a za granicą - przed polskim konsulem lub osobą wyznaczoną do wykonywania funkcji konsula, jeżeli uznanie dotyczy dziecka, którego rodzice są obywatelami polskimi. W sytuacji szczególnej, w razie niebezpieczeństwa grożącego bezpośrednio życiu ojca  lub dziecka, uznanie dziecka może nastąpić także przed notariuszem (art.78 § 2 k.r.o).  

Przyjęcie oświadczenia o uznaniu dziecka przez ojca przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego lub przed konsulem następuje z zachowaniem przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i wymaga sporządzenia protokołu(art.43 ust.1i 2 prawa o aktach stanu cywilnego). 

Oświadczenie o uznaniu dziecka można złożyć w każdym urzędzie stanu cywilnego (art. 14 ust.1 prawa o aktach stanu cywilnego).

 Jeżeli jednak oświadczenie o uznaniu dziecka zostało złożone przed konsulem, wspomniana zasada nie obowiązuje. W takim przypadku należy rozróżnić dwie sytuacje, czy oświadczenie dotyczy dziecka  urodzonego, i wtedy wpisanie takiego oświadczenia dokonuje się w urzędzie stanu cywilnego miejsca sporządzenia aktu urodzenia, czy też  oświadczenie dotyczy dziecka poczętego, lecz nieurodzonego, wtedy właściwy do wpisania oświadczenia będzie urząd stanu cywilnego miejsca zamieszkania matki.

W razie uznania dziecka przed konsulem, konsul sporządza protokół przyjęcia oświadczenia o uznaniu i przesyła go niezwłocznie do urzędu stanu cywilnego, o którym mowa powyżej.

Uznanie dziecka może nastąpić przed sporządzeniem aktu urodzenia, przy sporządzaniu aktu urodzenia, jak i po sporządzeniu aktu urodzenia. I tak, jeżeli uznanie dziecka przez ojca następuje przed sporządzeniem aktu urodzenia lub dotyczy dziecka poczętego, lecz nieurodzonego, treść oświadczenia wpisuje się do księgi urodzeń.

W przypadku uznania dziecka przy sporządzaniu aktu urodzenia, w akcie takim wpisuje się nazwisko i inne dane dotyczące ojca zgodnie z treścią oświadczenia, z odpowiednią adnotacją w rubryce "Uwagi". Gdy uznanie dziecka następuje po sporządzeniu aktu urodzenia, do aktu takiego wpisuje się wzmiankę dodatkową o uznaniu i zmianie nazwiska dziecka, stosownie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art.44 ust.1 prawa o aktach stanu cywilnego).

Skutki uznania dziecka

Uznanie dziecka zaliczyć należy do czynności o deklaratywnym charakterze jako, że fakt dokonania czynności przez ojca nie stwarza nowego stosunku, a mianowicie ojcostwa, a jedynie określa ten stosunek w sferze stosunków mających prawne znaczenie. Już bowiem przed dokonaniem czynności na warunkach określonych przez ustawodawcę istniał stosunek ojcostwa. Dziecko od momentu urodzenia miało swego biologicznego ojca, nie był on jednak odpowiedzialny za niego przed prawem i nie przysługiwały mu określone prawem rodzinnym prawa i obowiązki. Dopiero personalna decyzja ojca o podjęciu i prawnym wyegzekwowaniu praw oraz obowiązków doprowadziła do tego, że biologiczny stosunek ojcostwa znajduje potwierdzenie prawne (tak - Haberko J. Artykuł ).

Mężczyzna, który dziecko uznał jest w świetle prawa ojcem dziecka. Uznanie rodzi więc wszelkie prawa i obowiązki tak dla dziecka jak i dla jego ojca ( tak Ignatowicz J. Prawo rodzinne).I tak np. rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie.

 Inne prawa i obowiązki wynikające ze stosunku rodzicielskiego to władza rodzicielska, pod którą dziecko pozostaje aż do pełnoletności, obejmująca w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka, które to pozostając pod władzą rodzicielską winno rodzicom posłuszeństwo (art.95 §1 i §2 k.r.o).Powstaje również obowiązek alimentacyjny, czyli obowiązek dostarczania środków utrzymania i wychowania, obowiązek, który ma charakter bezwzględny a więc strony nie mogą znieść tego obowiązku w formie zawarcia umowy. Ponadto dziecko może nabyć prawo do nazwiska ojca, gdyż jeżeli ojcostwo zostało ustalone przez uznanie dziecka, dziecko nosi nazwisko ojca, chyba że ojciec za zgodą osób, których zgoda jest potrzebna do ważności uznania, złożył przy uznaniu dziecka oświadczenie, że nosić ono będzie nazwisko matki a jeżeli w chwili uznania dziecko ukończyło już trzynasty rok życia, potrzebne jest także wyrażenie zgody przez dziecko osobiście (art. 89. § 1. k.r.o).Powstaje też wzajemne prawo do dziedziczenia.

Należy również wspomnieć, że uznanie dziecka ma skutek wsteczny (tak orz. SN z 7 czerwca 1949r.) czego konsekwencją jest, że mężczyzna, który dziecko uznał, ma obowiązek alimentowania dziecka od chwili jego urodzenia ( tak uchwała 7 sędziów SN z 28 września 1949r) a osoba, która przed uznaniem przez ojca, utrzymywała dziecko uzyskuje względem ojca dziecka przysługujące jej z art.140 k.r.o prawo regresu. Celem regresu jest bowiem  zapewnienie zwrotu dostarczonych świadczeń alimentacyjnych osobie, która w ich dostarczeniu wyręczyła ojca dziecka.

Z dwóch sposobów ustalenia ojcostwa, w stosunku do dzieci urodzonych przez kobiety nie pozostające w związku małżeńskim, uznanie w odróżnieniu od sądowego ustalenia ojcostwa, wydaje się być rozwiązaniem korzystniejszym, rokującym większe nadzieje na należyte wypełnianie rodzicielskich obowiązków. Dokonuje go bowiem  ojciec, poczuwający się do ojcostwa, z własnej woli, i nie ma tu mowy o jakimkolwiek narzucaniu, co może się zdarzyć w przypadku sądowego ustalania ojsocstwa.

PODSTAWA PRAWNA:

1.ustawa z dnia z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ( zwany dalej k.r.o) Dz.U.64.9.59 ze zm.

2. ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (zwany dalej k.c) Dz.U.64.16.93 ze zm.

Art. 112. Termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było - w ostatnim dniu tego miesiąca. Jednakże przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia.

3.ustawa z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego ( Dz.U.04.161.1688)

 

ORZECZNICTWO:

1.wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1966r. SN III CR 91/66 OSNC 1967/4/68.

2. orz.SN z 7 czerwca 1949r.,OSN PiP 1951,nr 2,s.336)

3. uchwała 7 sędziów SN z 28 września 1949r.,OSN 1951,poz.60)

 

LITERATURA:

1. Ignatowicz J. Prawo rodzinne,Wydawnictwa Prawnicze PWN,Warszawa 2000

 

ARTYKUŁY:

1. Haberko J. artykuł RPEiS (Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny 1999/2/155 - t.1 ) Charakter prawny uznania dziecka.

 

KOMENTARZE:

1. Piasecki K.  Zakamycze  2003 stan prawny: 2003.10.01
Komentarz do art. 10 kodeksu cywilnego (Dz.U.64.16.93), [w:] K. Piasecki, Kodeks cywilny. Księga pierwsza. Część ogólna. Komentarz, Zakamycze, 2003.                                                                                                

 

(4)
Reklama
Komentarze