Zaloguj
Reklama

Szczepienia zalecane: czy warto poszerzyć kalendarz szczepień? (część 2)

Recenzenci:

  • dr med. Jarosław Kwiecień, specjalista pediatra, adiunkt I Katedry Pediatrii w Zabrzu, Śląska Akademia Medyczna

Źródło tekstu:

  • "Przegląd mikrobiologii lekarskiej" Jawetz E. i wsp., PZWL, Warszawa 1991.
    "Zarys kliniki chorób zakaźnych" Januszkiewicz J. (red.), PZWL, Warszawa 1994.
    "Indeks leków Medycyny Praktycznej" Kraków 2004.
    "Program szczepień ochronnych na rok 2004" Załącznik do komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego.
    "American Academy of Pediatrics: Recommended Childhood and Adolescent Immunization Schedule", United States, July-December 2004.
    "Aktualne zalecenia Komitetu Doradczego ds. Szczepień Ochronnych (ACIP) Centers for Disease Control and Prevention 2004". Medycyna Praktyczna 2004; 4(34): 29-35.

Kategorie ICD:

Kategorie ATC:


Szczepienia zalecane: czy warto poszerzyć kalendarz szczepień? (część 2)
Fot. medforum
(5)

Druga część tekstu poświęconego szczepieniom dodatkowym omawia wybrane choroby wirusowe, przeciwko którym istnieją skuteczne szczepionki, nie uwzględnione jednak w kalendarzu szczepień obowiązkowych. Podkreślono potencjalne powikłania mogące być następstwem zachorowania. Podano rekomendacje dotyczące szczepienia w poszczególnych grupach dzieci.

Choroby wirusowe są jednym z największych zagrożeń zdrowotnych we współczesnym świecie. Wynika to przede wszystkim z faktu, że istnieje bardzo niewiele skutecznych leków przeciwwirusowych, które mogłyby odegrać taką rolę jak antybiotyki w zwalczaniu chorób bakteryjnych. Z tego powodu podstawowym narzędziem w walce z wirusowymi chorobami zakaźnymi są szczepienia ochronne.

W obowiązującym w Polsce kalendarzu szczepień obowiązkowych zawarte są szczepienia przeciwko: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, polio, odrze, śwince i różyczce. Oprócz wymienionych wyżej schorzeń istnieje duża grupa chorób wirusowych, którym można zapobiec poprzez przeprowadzenie szczepień dodatkowych. Główny Inspektor Sanitarny, który określa w Polsce zasady przeprowadzania szczepień ochronnych przeciwko chorobom zakaźnym, rekomenduje wszystkim lub wybranym grupom pacjentów dodatkowe szczepienia przeciwko następującym chorobom wirusowym:

  • wirusowe zapalenie wątroby typu A
  • grypa
  • ospa wietrzna
  • kleszczowe zapalenie mózgu

Powyższe schorzenia zostaną przedstawione w niniejszym opracowaniu. Szczególną uwagę poświęcimy ewentualnym powikłaniom mogącym wystąpić po zachorowaniu na jedną z wymienionych powyżej chorób wirusowych. Postaramy się wskazać, które ze szczepień powinny być wykonane u każdego dziecka, a które należy ograniczyć do dzieci z określonych grup ryzyka.

1) WIRUSOWE ZAPALENIE WĄTROBY TYPU A

Wirusowe zapalenie wątroby typu A (wzw A) jest popularnie nazywane żółtaczką pokarmową. Powoduje ją wirus HAV. Choroba przebiega zwykle łagodnie pod postacią objawów rzekomogrypowych i nieżytu żołądkowo-jelitowego. Istnieją doniesienia o sporadycznych ciężkich przebiegach (z cholestazą, przewlekaniem się zakażenia, a nawet z cechami niewydolności wątroby), ale są to powikłania relatywnie rzadkie. Schorzenie to, należące zasadniczo do "chorób brudnych rąk", jest w Polsce coraz rzadsze.

Nawet w krajach rekomendujących znacznie szerszy niż w Polsce zakres szczepień (np. w USA) nie zaleca się rutynowego szczepienia przeciwko wzw A, za wyjątkiem terenów i grup wysokiego ryzyka. Polskie zalecenia są zgodne z tą tendencją: szczepienie przeciwko wzw A zaleca się przede wszystkim osobom zatrudnionym przy produkcji i dystrybucji żywności oraz turystom wyjeżdżającym do krajów o wysokiej zachorowalności (głównie kraje Azjatyckie)

Dostępne w Polsce szczepionki:

  • Avaxim (Aventis Pasteur)
  • Havrix 720 Junior (Glaxo SmithKline)
  • Vaqta 50 (Merck Sharp & Dohme)

Szczepionka przeciwko wzw A znajduje się także w szczepionkach skojarzonych: Twinrix Junior - dla dzieci oraz Twinrix Adult - dla nastolatków i dorosłych (Glaxo SmithKline). Ceny szczepionek: od 120 do 190 złotych.

Schemat szczepienia:

Stosuje się domięśniowo, dla uzyskania pełnej odporności konieczne jest podanie jednej dawki podstawowej i jednej dawki przypominającej (podanej w 6-12 miesięcy po pierwszej dawce). Można szczepić dzieci od 2 roku życia.

Nasza rekomendacja:

Aktualnie wydaje się, że nie ma wskazań do rutynowego szczepienia zdrowych dzieci przeciwko wzw A. Wyjątkiem może być planowany wyjazd do krajów o wysokiej zachorowalności na wzw A lub zamieszkiwanie w regionie o szczególnie wysokiej częstości zachorowań (szczegółowych informacji może udzielić terenowa Stacja SANEPID).

2) GRYPA

Grypa jest chorobą potencjalnie zagrażającą życiu i w każdym sezonie grypowym zdarzają się przypadki ciężkich przebiegów, lub powikłań, kończących się niestety zgonem pacjenta. Dotyczy to w szczególności ludzi najstarszych lub dzieci. Do najczęstszych poważnych powikłań grypy należą: zapalenie płuc i oskrzeli, zapalenie ucha i zatok, a nawet zapalenie mięśnia sercowego, mózgu i opon mózgowych. Grypa może być przyczyną powikłań neurologicznych i psychicznych, a nawet zgonu. Szacuje się, że w całym XX wieku śmierć z powodu grypy i jej powikłań poniosło ponad 50 milionów ludzi! W latach 1980-1997 w Polsce wystąpiło 11 epidemii grypy, w czasie których zarejestrowano 1177 zgonów z tego powodu.

Do grupy WYSOKIEGO RYZYKA POWIKŁAŃ POGRYPOWYCH zaliczane są:

  • dzieci chorujące na przewlekłe choroby układu sercowo-naczyniowego lub oddechowego w tym na astmę
  • dzieci, które w minionym roku często były leczone z powodu chorób takich jak: cukrzyca, choroby nerek, hemoglobinopatie lub niedobory odporności
  • dzieci i młodzież (od 6 miesiąca życia do 18 roku życia) przewlekle leczone preparatami kwasu acetylosalicylowego
  • współmieszkańcy osób z grupy ryzyka powikłań
  • wszystkie dzieci w wieku od 6-23 miesięcy

Stosowanie szczepienia przeciwko grypie powoduje znaczny spadek częstości zachorowań i powikłań pogrypowych. Według różnych badań szczepienie pomaga zmniejszyć ryzyko powikłań lub zgonów o 30-91%. Szczepienia są bezpieczne, skuteczne i efektywne zarówno w aspekcie zdrowotnym jak i ekonomicznym. Amerykańskie zalecenia dotyczące szczepień ochronnych zalecają rutynowe, coroczne szczepienie przeciwko grypie wszystkich zdrowych dzieci w wieku 6-23 miesięcy oraz wszystkich dzieci w wieku powyżej 6 miesięcy, należących do opisanych powyżej grup ryzyka.

Dostępne w Polsce szczepionki:

  • Begrivac (Chiron) - inaktywowana typu rozszczepiony wirion
  • Fluarix (Glaxo SmithKline) - inaktywowana typu rozszczepiony wirion
  • Vaxigrip Junior (Aventis Pasteur) - inaktywowana typu rozszczepiony wirion
  • Influvac (Solvay) - inaktywowana, podjednostkowa
  • Fluvirin (Medeva Pharma) - inaktywowana, podjednostkowa

Szczepionki są relatywnie tanie: jedno opakowanie kosztuje około 20-30 złotych. Aktualnie w trakcie intensywnych badań klinicznych jest szczepionka możliwa do podawania donosowego w formie spray'u za pomocą specjalnego aplikatora.

Schemat szczepienia:

Dorośli i dzieci powyżej 12. rż.: jednorazowo jedna dawka. Dzieci 4.-12. rż.: jednorazowo jedna dawka, ale u dzieci, które w ostatnich 4 latach nie otrzymały szczepionki przeciw grypie należy podać drugą dawkę po upływie przynajmniej 4 tyg. Dzieci 6. mż - 3 rż.: 2 dawki w odstępie przynajmniej 4 tyg.

Nasza rekomendacja:

Bezwzględnie szczepić przed każdym sezonem grypowym dzieci w wieku powyżej 6 miesięcy, obciążone opisanymi powyżej przewlekłymi chorobami. Bardzo poważnie należy rozważyć rutynowe szczepienie wszystkich zdrowych dzieci w wieku 6-23 miesięcy.

3) OSPA WIETRZNA

Ospa wietrzna jest chorobą zakaźną powodowaną przez wirus varicella-zoster (VZV). Szczyt zachorowań występuje w wieku 5-9 lat, ale choroba może zdarzyć się w każdym wieku. U dzieci o prawidłowej odporności choroba zwykle ma przebieg łagodny, ale niekiedy może powodować poważne powikłania.

Wbrew potocznej opinii, traktującej ospę wietrzną jako chorobę łagodną, powikłania ospy są poważnym problemem zdrowotnym w skali społeczeństwa. Pomimo, że poważne powikłania dotyczą jedynie 1-3% wszystkich chorych na ospę dzieci, to z uwagi na dużą ogólną liczbę zachorowań - także bezwzględna liczba powikłań jest bardzo duża. Właśnie z tego powodu w wielu krajach od wielu lat postuluje się wdrożenie powszechnego programu szczepień przeciwko ospie.

Powikłania po ospie to przede wszystkim: zapalenia płuc, zapalenie móżdżku z poważnymi objawami neurologicznymi, zakrzepy i udary mózgowe (mogące nawet być przyczyną nagłego zgonu), wtórne zakażenia paciorkowcowe, zapalenie stawów i zespół Reye'a (ostra niewydolność wątroby z objawami neurologicznymi).

Wśród dzieci poniżej 14 roku życia śmiertelność w przebiegu ospy wietrznej szacuje się na od 2 do 10 zgonów na każde 100.000 zachorowań. Regularnie opisuje się (także w naszym kraju!) spowodowane przez ospę zgony dzieci uprzednio całkowicie zdrowych. U dorosłych, którzy zachorowali na ospę w starszym wieku śmiertelność wynosi aż 50 zgonów na każde 100.000 zachorowań. Dane z USA mówią, że w samym tylko stanie Kalifornia, w latach 1988-2000 zarejestrowano wśród dzieci aż 228 przypadków zgonów związanych z infekcją wirusem ospy wietrznej.

Z tego powodu American Academy of Pediatrics już od roku 1995 rekomenduje rutynowe szczepienie przeciwko ospie wszystkich dzieci w wieku powyżej 12 miesięcy, które nie przeszły jeszcze ospy w sposób naturalny. Także opublikowany w roku 2004 konsensus europejski (EuroVar) zaleca objęcie masowymi szczepieniami przeciwko ospie wszystkich zdrowych dzieci w wieku 12-18 miesięcy oraz dodatkowo zaszczepienie wszystkich zdrowych dzieci w wieku poniżej 13 lat, które nie chorowały na ospę. Jako optymalne postępowanie zalecono stosowanie poczwórnej szczepionki przeciwko odrze, śwince, różyczce i ospie w 13-15 miesiącu życia.

Dostępne w Polsce szczepionki:

  • Varilrix (Glaxo SmithKline)

Schemat szczepienia:

Podaje się podskórnie. Można stosować od wieku 9 miesięcy, aczkolwiek większość ekspertów rekomenduje podawanie szczepionki dopiero od 12 miesiąca życia dziecka. U dzieci do 12. roku życia wystarcza jedna dawka szczepionki. U dzieci od 13. roku życia zaleca się dwie dawki w odstępach co najmniej 6 tygodni.

Nasza rekomendacja:

Wydaje się, że coraz więcej jest danych uzasadniających rutynowe szczepienie przeciwko ospie wszystkich zdrowych dzieci w wieku powyżej 12 miesięcy. Poważnym ograniczeniem w warunkach naszego kraju jest cena preparatu - dostępny jest tylko 1 rodzaj szczepionki, którego 1 dawka kosztuje aktualnie około 200 złotych.

4) KLESZCZOWE ZAPALENIE MÓZGU I OPON MÓZGOWO-RDZENIOWYCH

Kleszczowe zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych jest wirusową chorobą zakaźną powodowaną przez flawiwirusa, przenoszonego przez kleszcze. W naszym kraju występuje endemicznie w niektórych rejonach leśnych. Rejonami największego zagrożenia w Polsce są tereny dawnego województwa olsztyńskiego, białostockiego, suwalskiego i opolskiego. Zachorowania dotyczą głównie dorosłych pracujących w branży leśnej oraz okazjonalnie turystów przebywających w endemicznych terenach leśnych. Jest to choroba relatywnie rzadka. W Polsce rejestruje się co roku około 200 zachorowań na kleszczowe zapalenie mózgu. Najwięcej zachorowań występuje od czerwca do października.

Dostępne w Polsce szczepionki:

  • FSME-Immun Inject (Baxter Hyland Immuno)
  • Encepur A - dawka 1,5 mg; Encepur K - dawka 0,75 mg (Chiron)

Cena 1 dawki szczepionki - około 50 złotych.

Schemat szczepienia:

Dla uzyskania odporności konieczne są trzy dawki szczepionki, składające się na tzw. szczepienie podstawowe. Podaje się je w dużych odstępach czasu: druga dawka 1-3 miesiące po pierwszej, a trzecia dawka 9-12 miesięcy po drugiej. Dawka podtrzymująca zalecana jest w 3 lata po trzecim szczepieniu podstawowym.

Nasza rekomendacja:

Nie ma wskazań do powszechnego szczepienia zdrowych dzieci. Szczepienia zaleca się natomiast osobom przebywającym w leśnych terenach endemicznych, zwłaszcza zatrudnionym przy eksploatacji lasów. Należy rozważyć szczepienie w przypadku planowanego wyjazdu dziecka na obóz lub kolonie do lasów na terenach zagrożonych chorobą. W takich przypadkach należy pamiętać o podjęciu szczepień co najmniej 3 miesiące przed planowanym wyjazdem. Najlepiej szczepić z wyprzedzeniem 9-12 miesięcy, to znaczy zaczynając jesienią roku poprzedzającego wakacje.

(5)
Reklama
Komentarze