Zaloguj
Reklama

Szczepienia ochronne - część I - kalendarz szczepień

Autor/autorzy opracowania:

Źródło tekstu:

  • Forum Pediatryczne

Adres www źródła:

Kategorie ICD:

Kategorie ATC:


Szczepienia ochronne - część I - kalendarz szczepień
Fot. ojoimages
(5)

Artykuł omawia obowiązujący kalendarz szczepień ochronnych u dzieci.

Podstawowe definicje i pojęcia

Istnieje kilka podziałów szczepionek. Ze względu na swoistość można je podzielić na żywe bakteryjne i wirusowe, zabite bakteryjne i wirusowe, toksoidy oraz rekombinowane. Do żywych szczepionek należą doustna szczepionka przeciwko poliomyelitis OPV, szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce (zawierają atenuowane- zdolne do replikacji wirusy), szczepionka przeciwko gruźlicy- BCG.

Zabite szczepionki to inaktywowana szczepionka przeciwko poliomyelitis –IPV, składnik krztuścowy szczepionki DTwP zawierający zabite komórki pałeczki krztuśca oraz DTaP zawierający jedynie fragmenty komórek bakteryjnych stanowiące antygeny. Szczepionki będące toksoidami to składniki :błoniczy i tężcowy szczepionek DTaP, DTwP, DT, dT. Inne szczepionki stanowiące fragmenty komórek bakteryjnych to szczepionka przeciwko Haemophilus influenzae (polisacharyd otoczkowy) i Streptococcus pneumoniae. Do rekombinowanych szczepionek należą szczepionki przeciwko WZW A i B. Podział ten jest istotny z punktu widzenia praktycznego między innymi ze względu na konieczność zachowania odstępu pomiędzy szczepieniem żywymi szczepionkami wynoszącym sześć tygodni.

Kolejnym podziałem szczepionek jest podział ze względu na postać wg którego dzielimy je na:

  • płynne które z kolei dzielimy na adsorbowane (adsorbentem jest tlenek glinu, dzięki powolnemu uwalnianiu następuje stymulacja układu siateczkowo-śródbłonkowego, odporność pojawia się wprawdzie później, ale utrzymuje  dłużej) i nieadsorbowane (powodują szybkie, ale krótkotrwałe pobudzenie układu siateczkowo-śródbłonkowego, odporność utrzymuje się krócej)
  • suche mające dłuższy okres ważności.

fot. panthermedia

 

Ze względu na swoistość dzielimy szczepionki na:

  • monowalentne- zawierające jeden antygen np. BCG, szczepionka przeciwtężcowi, WZW B, WZW A, HiB, przeciwko odrze, przeciw śwince, przeciw różyczce oraz
  • poliwalentne (skojarzone, wieloważne zawierające kilka antygenów): DTP, łączona przeciwko odrze, śwince i różyczce, łączona szczepionka przeciw WZW A i B, OPV, IPV oraz od niedawna będące w użyciu DTaP + IPV +HiB. Zaletą szczepionek poliwalentnych jest mniejsza ilość wkłuć, jednoczesne zaszczepienie przeciwko kilku chorobom przy nie zwiększonym ryzyku powikłań poszczepiennych.

Kalendarz szczepień składa się z tzw. cykli poszczególnych szczepień. Na cykl szczepienia składa się szczepienie podstawowe złożone ze dawek pierwotnych podawanych kilkakrotnie co sześć tygodni oraz dawki uzupełniającej podawanej po kilku lub kilkunastu miesiącach. Odporność po szczepieniu podstawowym utrzymuje się kilka lat. Po tym czasie podaje się dawkę przypominającą- zapewniającą poziom przeciwciał znacznie przekraczający poziom ochronny, po której odporność przeciwko danej chorobie utrzymuje zazwyczaj wiele lat. Dawka przypominająca może być powtarzana. Wyjątek stanowi szczepienie BCG oraz skojarzona szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce, w których szczepienie podstawowe stanowi jedna dawka, po której w kilka lat później podaje się dawkę przypominającą.

Kalendarz szczepień obowiązkowych

Cykl szczepień ochronnych zaczyna się w pierwszej dobie życia dziecka kiedy to noworodek zaszczepiony zostaje pierwszą dawką rekombinowanej szczepionki przeciwko WZW typu B podawaną domięśniowo oraz pierwszą dawką żywej szczepionki przeciwko gruźlicy BCG (szczepionka uzyskana z atenuowanego mutanta prątka bydlęcego) podawaną śródskórnie. Odczyn po zaszczepieniu BCG pojawia się po paru tygodniach jako niewielka ropiejąca zmiana, nie wymagająca żadnego postępowania leczniczego poza zachowaniem sterylności i ochroną przed urazem. Po kolejnych kilku  tygodniach w miejscu tym tworzy się strupek, a następnie blizna, którą ocenia się w dwunastym miesiącu życia dziecka. Wielkość blizny poniżej 3 mm, świadczy o nieprawidłowym podaniu szczepionki, co związane jest z koniecznością ponownego zaszczepienia dziecka. Dzieci, u których rozmiar blizny przekracza 3 mm nie wymagają doszczepienia. U niemowląt, które miały styczność z osobą chorą na gruźlicę wykonuje się w dwunastym miesiącu życia próbę tuberkulinową. Dzieci z ujemnym wynikiem próby powinny zostać zaszczepione w dniu jej odczytania.

Pierwsza dawka szczepionki przeciw WZW typu B jest początkiem cyklu szczepienia przeciwko tej chorobie zgodnie ze schematem 0-1-6. Noworodkom matek z obecnym antygenem HBs podaje się równocześnie ze szczepieniem dawkę immunoglobuliny  HBIG. Takie postępowanie zwiększa odpowiedź poszczepienną. U dzieci zaszczepionych w okresie noworodkowym nie przewiduje się doszczepiania w późniejszym czasie.

W siódmym tygodniu życia tj. po ukończeniu przez niemowlę sześciu tygodni wykonywana jest pierwsza dawka pierwotna szczepienia podstawowego DPT. Szczepionka DTP zawiera toksoidy: tężcowy (oczyszczone anatoksyny adsorbowane na wodotlenku glinu) i błoniczy oraz w zależności od formy szczepionki zabite całe komórki Bordetella pertussis tzw. DTwP lub tylko część białek tej bakterii tzw. DTaP (postać acelularna). W kalendarzu szczepień obowiązkowych nadal znajduje się DTwP, chociaż szczepionka acelularna jest postacią zalecaną, z powodu jej większego bezpieczeństwa i mniejszej ilości niepożądanych odczynów poszczepiennych. Zaleca się również aby wraz z pierwszą dawką szczepionki DTP oraz  drugą dawką szczepionki przeciwko WZW B podawać szczepionkę przeciwko Haemophilus influenzae typu B (HiB). Obowiązkowo przeciwko Haemophilus influenzae szczepione są dzieci z domów dziecka.

Po sześciu tygodniach od pierwszej dawki podawana jest druga dawka DPT wraz z pierwszą dawką inaktywowanej szczepionki przeciwko poliomyelitis- IPV oraz ewentualnie drugą dawką szczepienia p/HiB. Po kolejnych sześciu tygodniach podawana jest trzecia i ostatnia dawka pierwotna DTP, druga dawka IPV oraz ewentualnie trzecia dawka przeciw HiB. Zaletą szczepionki IPV jest jej większe bezpieczeństwo, brak ryzyka niepożądanej reakcji w postaci VAPP (vaccine associated polio paralisys), wadą natomiast jest niewytwarzanie odporności miejscowej, co ma miejsce w wyniku szczepienia doustną poliwalentną szczepionką OPV, której obecnie nie podaje się niemowlętom.

Między 13 a 14 miesiącem życia dziecko szczepione jest przeciwko odrze, śwince i różyczce. U dzieci, które przechorowały którąkolwiek z tych chorób szczepienie wykonuje się po dwóch miesiącach od wyzdrowienia.

Między 16 a 18 miesiącem  życia podawana jest czwarta dawka uzupełniająca DPT oraz trzecia uzupełniająca dawka szczepienia przeciw poliomyelitis- IPV. Szczepienia te kończą cykl szczepień podstawowych. Wskazane jest podanie dawki przypominającej przeciwko HiB.

W szóstym roku życia podaje się szczepionkę DTaP (toksoid tężcowy i błoniczy oraz postać acelularna szczepionki przeciwkrztuścowej) oraz OPV. Są to pierwsze dawki szczepień przypominających.

W siódmym roku życia ( w roku podjęcia nauki w szkole) podawana jest szczepionka przeciw odrze lub zalecane szczepienie przypominające przeciw odrze, śwince i różyczce. Po sześciu tygodniach podawana jest druga szczepionka BCG. Jest to jedyne szczepienie przeciw gruźlicy wykonywane bez przeprowadzania próby tuberkulinowej. Wyjątek stanowią dzieci, które miały kontakt z osobami chorymi na gruźlicę, u których wykonuje się próbę i w przypadku ujemnego wyniku szczepi się w dniu jej odczytania. Należy pamiętać, że szczepionka przeciw odrze, śwince i różyczce (również każda z nich osobno) powoduje czasową anergię manifestującą się ujemnym odczynem tuberkulinowym, dlatego próbę tuberkulinową można wykonać dopiero sześć tygodni po zaszczepieniu w/w szczepionką.

W 12 roku życia przeciwko gruźlicy zaszczepione zostają tylko te dzieci, u których wynik próby Mantoux był ujemny.

Dziewczęta w 13 roku życia szczepi się przeciwko różyczce.

W 14 roku życia przeprowadza się cykl szczepień przeciw WZW B u tych dzieci, które nie zostały zaszczepione w okresie noworodkowym lub później. Jednocześnie podaje się drugą dawkę przypominającą DT. Trzecia ostatnia dawka przypominająca DT podawana jest w ostatnim roku nauki w szkole.

(5)
Reklama
Komentarze