Zaloguj
Reklama

Dieta bezglutenowa - kiedy i jak ją stosować?

Źródło tekstu:

  • 1) Mäki M, Collin P. Coeliac disease. Lancet 1997; 349: 1755-1759.

    2) Karczewska K. i in. Projekt standardów postępowania diagnostycznego i leczenia dietetycznego w celiakii. Standardy Medyczne 2002, 4(3), suplement, 55-63.

    3) Socha J. (red.) Żywienie dzieci zdrowych i chorych, PZWL, Warszawa 1998, s. 128-138.

Kategorie ICD:


Dieta bezglutenowa - kiedy i jak ją stosować?
Fot. medforum
(4)

Artykuł przedstawia wskazania do zastosowania diety bezglutenowej. Przedstawiono listę produktów zabronionych i dozwolonych dla pacjentów na diecie bezglutenowej oraz zasady leczenia dietetycznego pacjenta z celiakią.

Dieta bezglutenowa

To dieta z całkowitą eliminacją pokarmów zawierających przetwory czterech podstawowych zbóż: pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa. Produkty te zastępuje się przetworami ze zbóż naturalnie bezglutenowych: ryżu, kukurydzy, gryki, prosa oraz pokarmami na mączce ziemniaczanej.

Głównym wskazaniem do zastosowania diety bezglutenowej jest celiakia, czyli uwarunkowana genetycznie, trwała nietolerancja glutenu. Pacjent z potwierdzoną celiakią wymaga ścisłej diety bezglutenowej do końca życia. Dieta bezglutenowa jest dla pacjenta z celiakią jedyną i podstawową metodą leczenia. Przestrzeganie diety zapewnia choremu na celiakię pełny dobrostan fizyczny i psychiczny oraz zapobiega potencjalnym powikłaniom.

Drugim wskazaniem do zastosowania diety bezglutenowej jest jawna klinicznie alergia na gluten, która jednak jest znacznie rzadsza od celiakii. Trzecią grupą chorych wymagających wyłączenia z diety glutenu są pacjenci z tzw. przejściową nietolerancją glutenu, to znaczy z zanikiem kosmków jelita cienkiego nie będącym jednak typową celiakią. Stan ten był dość częsty w naszym kraju jeszcze do lat 80-tych, dotyczył zwłaszcza niemowląt niedożywionych i obciążonych innymi poważnymi chorobami. Aktualnie zanik kosmków jelita cienkiego nie związany z celiakią jest bardzo rzadko spotykany.

W alergii na gluten wiele dzieci nabywa z wiekiem tolerancji na gluten i może po pewnym czasie wrócić do normalnej diety. Także przejściowe nietolerancje glutenu z definicji są stanem przemijającym. Dieta bezglutenowa w takich przypadkach nie powinna trwać dłużej niż 2 lata. Po tym okresie należy wprowadzić tzw. prowokację glutenem i obserwować dziecko w Poradni Specjalistycznej.

Ponieważ spożywanie glutenu (nieprzestrzeganie diety) przez pacjenta z celiakią grozi licznymi powikłaniami, w tym zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworów przewodu pokarmowego, jest oczywiste, że dla tej grupy pacjentów szczególnie ważne jest korzystanie z produktów żywieniowych o wysokiej wartości odżywczej oraz o bardzo wysokiej jakości. Żywność bezglutenowa dla chorego z celiakią powinna pochodzić od wiarygodnych producentów, gwarantujących wystandaryzowaną, jak najniższą zawartość glutenu, potwierdzoną regularnymi badaniami w niezależnych laboratoriach.

Badania w kierunku chorób

Włączanie diety bezglutenowej powinno być poprzedzone szczegółowymi badaniami w kierunku celiakii, lub wiarygodnym udokumentowaniem istnienia u dziecka alergii na gluten. Zastosowanie diety bezglutenowej na zasadzie "próbnej", bez wcześniejszego wykonania specjalistycznych badań, jest błędem w sztuce lekarskiej.

Należy z całą stanowczością podkreślić, że samo stwierdzenie dodatniego alergicznego testu skórnego na gluten, lub podwyższonego poziomu specyficznej IgE NIE JEST wskazaniem do włączenia diety bezglutenowej. Istnieje bardzo wiele dzieci dobrze tolerujących gluten pomimo dodatnich testów alergicznych. Podobnie samo stwierdzenie dodatniego testu serologicznego w kierunku celiakii (AGA, ARA, EMA, TTG) nie upoważnia do rozpoznania celiakii i włączenia diety. Dodatni wynik testu serologicznego wymaga potwierdzenia poprzez wykonanie biopsji jelitowej.

Jeżeli wprowadzenie diety bezglutenowej jest uzasadnione, należy ściśle przestrzegać wykluczenia z diety glutenu. Zgodnie z opracowanymi przez Sekcję Celiakii Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci standardami leczenia dietetycznego w celiakii (Standardy Medyczne 2002, 4, suplement, str. 63) produktami bezglutenowymi można nazwać produkty zawierające nie więcej niż 20 mg glutenu na kg produktu (2 mg / 100 g). Produkty takie powinny być oznakowane symbolem "przekreślonego kłosa" lub i/lub napisem "produkt bezglutenowy". Zaleca się, aby zawartość glutenu w żywności oznaczonej jako bezglutenowa była jak najmniejsza (optymalnie poniżej 10 mg na kg produktu, czyli 1 mg / 100 g, a idealnie - jak najbliższa zeru). Bardziej szkodliwe jest bowiem stałe narażenie na niewielkie ilości glutenu niż jego jednorazowa większa dawka (np. przy nieświadomym spożyciu produktu obfitującego w gluten).

Produktami zabronionymi dla pacjenta na diecie bezglutenowej są przetwory z pszenicy, żyta, jęczmienia i owsa:

  • mąka pszenna i żytnia,
  • pieczywo zwykłe: bułki, chleb zwykły, chleb razowy, pieczywo chrupkie,
  • zwykłe makarony,
  • kasza manna, jęczmienna, pęczak, płatki owsiane,
  • ciasta, herbatniki i słodycze zawierające mąkę pszenną,
  • przetwory zbożowe z orkiszu,
  • opłatek komunijny (1 opłatek waży 0,5 g i zawiera 25 mg gliadyny; są dostępne specjalne opłatki bezglutenowe).

Produktami dozwolonymi są przetwory ze zbóż naturalnie bezglutenowych - ryżu, kukurydzy, gryki, prosa i szarłatu (amarantus) oraz produkty węglowodanowe oznaczone symbolem "Przekreślony Kłos" lub napisem "Produkt bezglutenowy", które są kontrolowane na zawartość glutenu:

  • mąka ryżowa, kukurydziana, skrobia kukurydziana, mączka ziemniaczana,
  • tapioka, mąka sojowa,
  • chleb, bułki bezglutenowe, makaron bezglutenowy,
  • ryż, płatki ryżowe, kaszki ryżowe błyskawiczne, kasza kukurydziana,
  • płatki kukurydziane, chrupki kukurydziane, popcorn (kukurydza prażona),
  • popping (amarantus ekspandowany), kasza gryczana, jaglana,
  • ciasteczka i słodycze bezglutenowe.

Gluten w produktach

W niektórych ogólnodostępnych produktach może występować gluten będący dodatkiem technologicznym (np. w wędlinach, jako powłoka chroniąca owoce przed wysychaniem, w niektórych lekach itp.). Może to stanowić zagrożenie nieświadomego spożywania glutenu przez osoby chore na celiakię. Należy starannie czytać etykiety produktów żywnościowych pamiętając, że wszystkie produkty oznakowane jako zawierające w swoim składzie białko roślinne, stabilizator, skrobię, mąkę (bez określenia ich pochodzenia), mogą zawierać dodatek glutenu. Zaleca się unikanie produktów, których skład recepturowy nie jest jednoznacznie określony.

fot. panthermedia

Asortyment gotowych produktów i surowców bezglutenowych jest obecnie bardzo szeroki, co pozwala na stosowanie przez dzieci z celiakią jadłospisu bardzo zbliżonego do jadłospisu osób zdrowych i znaczne jego urozmaicenie. Niezależnie od tego, z przyczyn psychologicznych, wielu lekarzy zaleca, aby w żywieniu całej rodziny stosować ten sam jadłospis, a jego "zbożowe elementy" zastępować odpowiednimi produktami bezglutenowymi. Zapobiega to wytworzeniu u dziecka poczucia wyobcowania i stygmatyzacji. Wykazano, że takie postępowanie sprzyja lepszemu przestrzeganiu diety przez dziecko z celiakią.

W większych miastach istnieją specjalne sklepy z żywnością bezglutenową, a przy kołach Towarzystwa Przyjaciół Dzieci (TPD) działają punkty informacyjne dla rodziców dzieci na diecie bezglutenowej. Istnieją też firmy prowadzące sprzedaż wysyłkową produktów bezglutenowych.

(4)
Reklama
Komentarze